Ішімдіктен дәрігердің көмегімен шығару қашан қажет: өз бетіңізше шығуға болмайтын белгілер

Ішімдікке салыну дегеніміз не және одан кенет шығу неліктен қауіпті

Ішімдікке салыну (запой) — адам алкогольді күн сайын бірнеше рет, қатарынан бірнеше күн ішетін және өз бетімен тоқтай алмайтын кезең. Осы уақыт ішінде ағза қайта құрылады: жүйке жүйесі күшті тежегіш фактор ретінде әсер ететін этанолдың қатысуымен жұмыс істеуге үйренеді. Ми мұның орнын қоздырушы үдерістерді күшейту арқылы толтырады. Алкоголь түсіп тұрғанда тепе-теңдік сақталғандай көрінеді, бірақ адамға өзін төзімді сезінуі үшін барған сайын көбірек мөлшер қажет болады.

Спиртті ішімдіктің түсуі кенет тоқтағанда тежегіш фактор жоғалады, ал қоздырушы жүйелер «қозған күйде» қала береді. Алкогольдік абстиненттік синдром дәл осылай дамиды: қалтырау (тремор), тершеңдік, тахикардия, мазасыздық, ұйқысыздық. Ауыр жағдайларда мидың шамадан тыс қозуы құрысу ұстамаларына және алкогольдік делирийге әкеледі. Сондықтан өз бетімен шығудың басты қаупі — жайсыз сезімдер емес, соңғы ішкеннен кейінгі алғашқы екі-үш тәулікте дамуы мүмкін асқынулар.

Неліктен «жай ғана шыдап бағу» әрдайым көмектеспейді

Қысқа уақыт ішкенде ағза шынымен де өзі жеңеді: бірнеше күн көңіл-күй мен әл-ауқат нашар болады, содан кейін жағдай қалпына келеді. Бірақ ұзақ ішімдіктен кейін немесе көп жылғы ішу тәжірибесі бар адамда абстиненция әр жолы ауырырақ өтеді. Бұл әсерді «тербелу» (kindling) деп атайды: тоқтатудың әрбір келесі эпизоды айқынырақ симптомдар туғызып, құрысу қаупін арттырады.

Сусыздану мен электролиттерді жоғалту неліктен қауіпті

Ішімдікке салынған кезде адам аз тамақтанады, жиі құсып, іші өтеді, ал алкоголь сұйықтықтың шығарылуын күшейтеді. Нәтижесінде калий, магний, натрий балансы бұзылады, B тобындағы дәрумендердің деңгейі төмендейді. Бұл бұзылыстардың өзі аритмияларды, бұлшықет құрысуларын және әлсіздікті қоздырады, ал тиамин тапшылығы мидың ауыр зақымдануына — Вернике энцефалопатиясына әкелуі мүмкін.

Ішімдіктен дәрігердің көмегімен шығу қажеттігін көрсететін белгілер

Ішімдіктің ұзақтығын ғана емес, адамның тоқтауға тырысуды қалай көтеретінін де бағалау керек. Егер алкогольсіз бірнеше сағаттан кейін-ақ қолдың немесе бүкіл дененің айқын қалтырауы, қатты терлеу, жүректің жиі соғуы, жүрек айнуы, мазасыздық және ұйықтай алмау пайда болса — бұл дамып келе жатқан абстиненттік синдромның белгілері. Олар неғұрлым ертерек басталып, неғұрлым күшті білінсе, ауыр ағым ықтималдығы соғұрлым жоғары.

Мінез-құлыққа да ерекше назар аудару керек. Ашуланшақтық, қорқыныш, күдікшілдік, «біреу жүрген сияқты» немесе «бірдеңе қозғалып жатқандай» сезім, уақыт пен орында шатасу — алаңдатарлық белгілер. Олар әдетте ішуді тоқтатқаннан кейін екінші-үшінші тәулікте дамитын алкогольдік делирийдің алдын ала белгісі болуы мүмкін. Мұндай жағдайда медициналық көмек міндетті түрде қажет, ал оны қай жерде көрсету керектігін дәрігер шешуі тиіс.

• Ішімдік үш күн және одан да ұзаққа созылады, әсіресе бұл алғашқы осындай эпизод болмаса
• Айқын қалтырау: кесені ұстау немесе түймені салу қиынға соғады
• Тамыр соғуы айтарлықтай жиілеген, қан қысымы құбылады, жүрек жұмысындағы іркілістер мазалайды
• Қайталама құсу, су ішу мен тамақ қабылдау мүмкін емес
• Бір тәуліктен астам ұйқысыздық, қорқынышты түстер, қорқып кенет ояну
• Қатты мазасыздық, дүрбелең, бір пәле төнгендей сезім
• Шатасу эпизодтары, көру немесе есту елестері (қабылдаудың алдануы)
• Бұрын ішімдіктен шығуға тырысқанда құрысу немесе есінен тану болған

Ішімдіктен өз бетімен шығу кімге әсіресе қауіпті

Кейбір адамдар үшін салыстырмалы түрде қысқа ішімдік пен әдеттегі абстиненцияның өзі асқынулармен аяқталуы мүмкін. Ең алдымен бұл жүрек-қантамыр жүйесі аурулары бар адамдар: гипертония, жүректің ишемиялық ауруы, ырғақ бұзылыстары, бұрын болған инфаркт немесе инсульт. Тоқтату кезіндегі қан қысымының құбылуы мен тахикардия олар үшін тікелей қатер төндіреді.

Эпилепсиясы бар және бұрын тоқтатқан кезде құрысу ұстамалары болған адамдарда, қант диабеті, созылмалы панкреатит, бауыр циррозы немесе гепатиті барларда, сондай-ақ егде жастағыларда да қауіп жоғары. Анамнездің де маңызы зор: егер бұрын алкогольдік делирий болған болса, оның қайталану ықтималдығы едәуір жоғары. Жүктілік, психиатриялық дәрілерді қабылдау, алкогольді тыныштандыратын немесе ұйықтататын дәрілермен бірге қолдану — бұл да дәрігерсіз болмайтын жағдайлар.

Алкогольді басқа заттармен қатар қолдану

Егер ішімдікке салынған кезде адам ұйықтататын дәрілер, транквилизаторлар, ауырсынуды басатын дәрілер немесе есірткі қабылдаса, клиникалық көрініс өзгеріп, болжау қиындай түседі. Бірнеше заттан бір мезгілде бас тарту ауырырақ өтуі мүмкін, ал алкогольмен қатар «жүйкеге арналған дәрілермен» өз бетімен емделу тыныс алудың тежелуімен қауіпті. Дәрігерге қабылданған барлық нәрсе туралы шынын айту маңызды.

Егде жас

Жас ұлғайған сайын бауыр мен бүйректің жүктемені көтеру қабілеті төмендейді, жүрек аурулары жиірек кездеседі, ал алкогольдік абстиненция атипті өтуі мүмкін: айқын қалтыраудың орнына — тежелу, абдырау, құлап қалу. Егде адамдарда ішімдік салыстырмалы түрде тез сусыздануға және шатасуға әкеледі, сондықтан оларға дәрігер шақырудың шегі төменірек.

Кәдімгі бас ауруы (похмелье) дәрігерді қажет ететін жағдайдан немен ерекшеленеді

Бас ауруы (похмелье) тәуелділігі жоқ адамда алкогольді бір рет көп мөлшерде ішкеннен кейін пайда болады. Оның негізі — этанолдың ыдырау өнімдерінің уытты әсері, сусыздану және ұйқының бұзылуы. Бұл жағымсыз, бірақ әдетте бір тәулік ішінде өтеді және «ащы суды қайта ішуді» (опохмел) қажет етпейді: керісінше, спиртті ішімдік туралы ойдың өзі жиіркенішті болады, ал жеңілдікті ұйқы, су және тамақ береді.

Абстиненттік синдром — қалыптасқан тәуелділіктің белгісі. Адам жаңа мөлшерден жеңілдік сезінеді, таңертең спиртті ішімдікке тартылады, ал симптомдар уақыт өте әлсіремейді, керісінше күшейеді. Егер қалтыраудың басылуы мен ұйықтап кету үшін «ішу керек» болса — бұл енді бас ауруы емес, тоқтату синдромы, және мұндай жағдайда ішімдіктен шығуды медициналық қолдаумен жүргізген дұрыс. Айырмашылық төмендегі кестеде толығырақ көрсетілген.

Ішімдіктен шығару кезінде дәрігер не істейді

Нарколог тексеруден бастайды: қан қысымын, тамыр соғуын, дене қызуын, сатурацияны өлшейді, қалтырауды, тершеңдікті, бағдарлауды, қабылдау алдануларының бар-жоғын бағалайды. Ішімдіктің ұзақтығын, ішілген мөлшерді, созылмалы ауруларды, қабылданатын дәрілерді және бұрынғы шығулардың қалай өткенін анықтайды. Осының негізінде дәрігер абстиненттік синдромның ауырлығын клиникалық шкалалар бойынша бағалап, үйде емдеудің қауіпсіз екенін немесе емесін шешеді.

Ем әдетте сұйықтық пен электролиттердің орнын толтыруға арналған инфузиялық терапияны (тамшылатқыш), B тобындағы дәрумендерді, бауырды қорғайтын және жүректі қолдайтын препараттарды, сондай-ақ қозуды басуға және құрысудың алдын алуға арналған дәрілерді қамтиды — оларды тек дәрігер таңдап, мөлшерін белгілейді. Емшарадан кейін алдағы күндердегі режим, тамақтану, жағдайды бақылау және тәуелділікті әрі қарай емдеу бойынша ұсыныстар беріледі.

Үйге шақыру ма, әлде стационар ма

Ауыр қосалқы аурулары жоқ адамдағы жеңіл және орташа абстиненцияны, егер қасында оны қадағалайтын ішпеген ересек адам болса, үйде емдеуге болады. Делирий белгілері, құрысу, ауыр соматикалық аурулар, өте ұзақ ішімдік немесе қадағалайтын адамның болмауы жағдайында дәрігер тәулік бойы бақылау мүмкін болатын стационарды ұсынады.

Біз қалай көмектесеміз

Наркология 24 клиникасында нарколог үйге тәулік бойы барады, тексеру жүргізіп, тамшылатқыш қояды, ал қажет болса стационарға жатқызуды ұйымдастырады. Жүгіну анонимді және есепке қоюға әкелмейді. Детоксикациядан кейін біз емді жалғастыруды ұсынамыз: нарколог пен психиатрдың кеңестері, тәуелділіктің психотерапиясы, оңалту бағдарламалары және отбасына қолдау.

Ішімдіктен өз бетімен шыққанда не істеуге болмайды

Көпшілік жағдайын қолдағы құралдармен жеңілдетуге тырысады, ал олардың бір бөлігі қауіпті. Ең жиі кездесетін қате — біртіндеп тоқтаймын деген үмітпен аз-аздан «ащы суды қайта ішу». Іс жүзінде бұл ішімдікті ұзартып, абстиненцияны кейінге шегереді, бірақ оны жеңілдетпейді. Екінші қауіпті әдет — дәрігер тағайындамаған ұйықтататын, тыныштандыратын немесе басқа біреудің «жүйкеге арналған» дәрілерін қабылдау: алкоголь қалдықтарымен бірге олар тыныс алу мен сананы тежейді.

Сондай-ақ моншаға немесе саунаға бару, ыстық ваннаға түсу, қарқынды дене жүктемесін жасау да жарамайды — бұл кезеңде жүрек пен қантамырлар шегіне жетіп жұмыс істейді. Ауыр жағдайдағы адамды, әсіресе түнде, жалғыз қалдыруға болмайды: ұйқыда құсқанда, құрысқанда немесе шатасу күшейгенде оған шұғыл көмек қажет болуы мүмкін. Егер күмәніңіз болса, дәрігерге қоңырау шалып, симптомдарды сипаттаған дұрыс.

• Ішімдіктен біртіндеп шығамын деп «аз-аздан» қайта ішпеңіз
• Ұйықтататын дәрілерді, транквилизаторларды және басқаның дәрілерін дәрігерсіз қабылдамаңыз
• Моншаға, саунаға бармаңыз, ыстық ваннаға түспеңіз
• Көлік жүргізбеңіз және қауіпті жұмыс атқармаңыз
• Тоқтатқаннан кейінгі алғашқы екі-үш тәулікте жалғыз қалмаңыз
• Тамшылатқышты өз бетіңізше немесе кездейсоқ адамдардың көмегімен қоймаңыз

Ішімдіктен шығарғаннан кейін не болады

Абстиненттік синдромды басу — алғашқы қадам ғана. Тамшылатқыш жедел кезеңнен өтуге көмектеседі, бірақ тәуелділіктің өзін емдемейді. Әрі қарай жұмыс жүргізілмесе, бірнеше аптадан немесе айдан кейін ішімдік қайталанып, келесі шығу одан да ауыр болу қаупі жоғары. Сондықтан детоксикациядан кейін дәрігер әдетте пациентпен жоспарды талқылайды: тексеру, қатар жүретін ұйқы бұзылыстарын, мазасыздық пен депрессияны емдеу, психотерапия, келісім болса — рецидивке қарсы дәрі-дәрмектік қолдау немесе кодтау.

Қазақстанда тәуелділік кезіндегі медициналық көмек ерікті негізде көрсетіледі, ал пациент туралы мәліметтер «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР Кодексіне сәйкес дәрігерлік құпия болып табылады. Жеке клиникадағы анонимді ем жұмыс пен беделге алаңдамай көмек алуға мүмкіндік береді. Келесі қадамды кейінге қалдырмау маңызды: ішімдіктен бас тартудың алғашқы апталары — ең осал кезең.

Дәрігерге қашан жүгіну керек

• Ішімдік үш күн және одан да ұзаққа созылады, адам өз бетімен тоқтай алмайды
• Ішуді тоқтатуға тырысқанда қатты қалтырау, тершеңдік, жүректің жиі соғуы және ұйқысыздық пайда болады
• Жүрек аурулары, қант диабеті, эпилепсия, панкреатит немесе бауыр аурулары бар
• Бұрын ішімдіктен шыққанда құрысу, елестер немесе ақ қызба болған
• Адам егде жаста немесе алкогольмен бірге ұйықтататын және тыныштандыратын дәрілер қабылдаған
• Қайталама құсу бірнеше сағаттан астам су ішуге және дәрі қабылдауға мүмкіндік бермейді

Сұрақтар мен жауаптар

Материалды тексерген

Жұмабеков Ринат ҚанатұлыНарколог-психиатр дәрігер · өтілі 21 жыл

Үйде және стационарда ішімдіктен шығару, детоксикация, абстиненттік синдромды басу, опиоидтық тәуелділік, блокадалар.