Қысқаша
Жақын адамыңыз ішімдікке салынса, алдымен қауіпті бағалаңыз: құрысу, сананың шатасуы, елестер, кеуденің ауыруы немесе есінен тану болса, бірден 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалыңыз. Өмірге қатер болмаса, қауіпсіздікті қамтамасыз етіңіз, алкоголь мен дәрі-дәрмек қорын жинап алыңыз, мас адаммен дауласпаңыз және сабырлы әңгіме үшін оның салыстырмалы түрде ес жиған сәтін күтіңіз. Нақты көмек ұсыныңыз — наркологтың үйге анонимді келуі. Спиртті ішімдік сатып алмаңыз, ішімдіктің салдарын оның орнына жасырмаңыз және өзіңізге де қолдау керек екенін ұмытпаңыз.
Бір минутта басты мәселе
- Бірінші әрекет — өмірге қатер жоқ па, соны бағалау; құрысу, сандырақ немесе есінен тану болса, 103/112 жедел жәрдемі қажет.
- Ем туралы әңгімені адам салыстырмалы түрде ес жиған сәтте, сабырмен, айыптаусыз және жапсырма тақпай жүргізген тиімдірек.
- Нақты қадам ұсыныңыз: дерексіз «саған емделу керек» емес, наркологты үйге анонимді шақыру.
- Алкоголь сатып алмаңыз, қарыздарын төлемеңіз және адамды жұмыс алдында ақтамаңыз — бұл ішімдікті ұзарта түседі.
- Отбасына да көмек керек: психологтың немесе наркологтың кеңесі түсінікті стратегия құруға көмектеседі.
Жақын адамыңыз ішімдікке салынса, ең алдымен не істеу керек
Алғашқы минуттарда үгіттеуден гөрі қауіпсіздік маңыздырақ. Адамның қандай күйде екенін қараңыз: сөйлей ала ма, қайда тұрғанын түсіне ме, құсу, құрысу, қатты ентігу, кеуденің ауыруына шағым жоқ па. Егер ол қатты ұйықтап жатса және оны ояту қиын болса, құсқан кезде тұншығып қалмауы үшін бүйіріне жатқызыңыз және жалғыз қалдырмаңыз. Өмірге қатердің кез келген белгісі болса, күтпеңіз — 103 немесе 112 нөмірлері бойынша жедел жәрдем шақырыңыз.
Өмірге қатер болмаса, тәуекелдерді азайтуға тырысыңыз: көлік кілттерін, өткір заттарды, алкоголь мен дәрі-дәрмек қорын, әсіресе ұйықтататын және тыныштандыратын дәрілерді қолжетімсіз жерге алып қойыңыз. Мас күйдегі адаммен дауласпаңыз және оны «тәрбиелеуге» тырыспаңыз — бұл әрдайым дерлік жанжалмен аяқталады. Осы кезеңдегі сіздің міндетіңіз — үйдегі тыныштықты сақтап, көмек туралы әңгімеге жол дайындау.
Жағдайдың қауіпті екенін қалай түсінуге болады
Алаңдатарлық белгілер: адам дауысқа және жанасуға жауап бермейді, сирек немесе қырылдап дем алады, терісі бозарған, суық әрі жабысқақ, құрысу, қан аралас құсу, кеуденің немесе іштің қатты ауыруы бар. Ішуді тоқтатқан кездегі психикалық өзгерістер де қауіпті: қорқыныш, абдырау, елестер, жоқ адамдармен сөйлесу. Осы жағдайлардың барлығында шұғыл көмек қажет.
Егер адам агрессивті болса
Сіздің және балалардың қауіпсіздігі кез келген үгіттеуден маңыздырақ. Адамды күшпен ұстауға тырыспаңыз, арандатуларға жауап бермеңіз, қауіпсіз жерге кетіңіз. Зорлық-зомбылық қаупі төнсе, 102 немесе 112 нөміріне қоңырау шалыңыз. Ішімдік немесе алкогольден бас тарту кезіндегі агрессия басталып келе жатқан психоздың белгісі болуы мүмкін, мұндай жағдайда көмекті шұғыл қызметтер көрсетеді.
Жақын адаммен ем туралы қалай сөйлесуге болады
Әңгімені адам ішпеген немесе кем дегенде салыстырмалы түрде ес жиған кезде, мысалы, таңертең өзін нашар сезініп, мәселені өзі мойындауға дайын болғанда бастаған дұрыс. Оның мінезі туралы емес, нақты фактілер мен өз сезімдеріңіз туралы айтыңыз: «Кеше жұмысқа тұра алмағаныңды көрдім, мен сен үшін қатты қорқамын» деген сөз «Тағы да мас болдың, маскүнем» дегеннен мүлде басқаша естіледі. Жапсырмалар мен айыптаулар қорғаныс пен жоққа шығаруды туғызады.
Нақты көмек ұсыныңыз. Дерексіз «саған емделу керек» деген сөз қорқытады және кейінге қалдырыла береді. Түсінікті қадамға келісу әлдеқайда оңай: дәрігер үйге келеді, тексереді, тамшылатқыш қояды, бұл анонимді және есепке қоюсыз. Егер адам бас тартса, қысым көрсетпеңіз және қорқытпаңыз — әңгімеге кейінірек оралыңыз. Кейде келісім бірден келмейді, бірақ әрбір сабырлы әңгіме оны жақындата түседі.
- Адам ішпеген және ашуланбаған уақытты таңдаңыз
- Бірінші жақтан сөйлеңіз: «мен уайымдаймын», «маған қорқынышты»
- Бағалаусыз және жапсырмасыз нақты фактілер келтіріңіз
- Нақты әрі түсінікті қадам ұсыныңыз — дәрігердің үйге келуі
- Анонимділікті және есепке қоюдың жоқтығын атап өтіңіз
- Орындауға дайын емес нәрсеңізбен қорқытпаңыз
- Бас тартса — дауласпаңыз, әңгімеге кейінірек оралыңыз
| Жағдай | Көмектеседі | Кедергі келтіреді |
|---|---|---|
| Адам мас | Қауіпсіздікті қамтамасыз ету, дауласпау | Жанжал, ақыл айту, қорқыту |
| Ішімдіктен кейінгі таң | Фактілер мен сезімдер туралы сабырлы әңгіме | Айыптаулар мен жапсырмалар |
| Алкоголь керек | Дәрігер шақыруды ұсыну | «Сәл жеңілдесін деп аздап» сатып алу |
| Жұмыстағы проблемалар | Адамға салдарымен бетпе-бет келуге мүмкіндік беру | Қоңырау шалып, сылтау ойлап табу |
| Емнен бас тарту | Тақырыпқа кейінірек, қысымсыз оралу | Жасырын түрде препараттар беру |
| Отбасы титықтаған | Психолог кеңесі, отбасына көмек | Жылдар бойы үнсіз шыдау |
Наркологты үйге қашан, ал жедел жәрдемді қашан шақыру керек
Жедел жәрдем өмірге қауіп төндіретін жағдайларда қажет: құрысу, есінен тану, ауыр улану, ақ қызба белгілері, жарақаттар, кеуденің ауыруы. Бригада шұғыл көмек көрсетеді және қажет болса адамды ауруханаға жатқызады. Бұл жаза да, есепке қою да емес, өмірді құтқару тәсілі, сондықтан мұндай жағдайда күмәндану мен ұялу орынсыз: уақытты жоғалтқаннан гөрі артық қоңырау шалған жақсы.
Үйге нарколог шақыру адам есінде, не болып жатқанын түсінетін және көмекке келісетін, бірақ ішімдіктен өз бетімен шыға алмайтын немесе бұл қауіпті болатын жағдайға сай келеді. Дәрігер оны тексеріп, абстиненцияның ауырлығын бағалайды, тамшылатқыш қояды және алдағы күндерге ұсыныстар береді. Егер тексеру кезінде үйде емделу қатерлі екені анықталса, нарколог стационарды ұсынып, ауруханаға жатқызуды ұйымдастыруға көмектеседі.
Дәрігердің келуіне не дайындау керек
Ішімдіктің қанша уақытқа созылғанын, адам не ішкенін және қанша мөлшерде, тұрақты түрде қандай дәрілер қабылдайтынын және соңғы күндері не қабылдағанын жазып алыңыз. Медициналық құжаттар болса, оларды және тонометрді дайындаңыз. Тамшылатқыш үшін төсек жанынан орын босатыңыз. Келу кезінде қасында дәрігер кеткеннен кейін адамды қадағалай алатын ішпеген ересек адам болғаны жақсы.
Науқастың келісімінсіз дәрігер шақыруға бола ма
Кеңес алу үшін дәрігерді шақыра аласыз, бірақ ем, соның ішінде тамшылатқыш тек пациенттің келісімімен жүргізіледі. Қазақстанда мәжбүрлі көмек тек заңда тікелей көзделген жағдайларда ғана мүмкін, мысалы, өзіне немесе айналасындағыларға қауіп төндіретін психоз кезінде. Сондықтан адаммен келу туралы алдын ала келісіп алу маңызды.
Жақын адам ішімдікке салынғанда қалай әрекет ету керек: қадамдық жоспар
- Қауіпті бағалаңызСананы, тыныс алуды, құрысудың, құсудың, елестердің бар-жоғын тексеріңіз. Өмірге қатер төнсе, бірден 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалыңыз және адамды жалғыз қалдырмаңыз.
- Қауіпсіздікті қамтамасыз етіңізКөлік кілттерін, спиртті ішімдік қорын, ұйықтататын және тыныштандыратын дәрілерді жинап алыңыз. Ұйықтап жатқан адамды құсқанда тұншығып қалмауы үшін бүйіріне жатқызыңыз.
- Мас адаммен дауласпаңызҚарым-қатынасты анықтауды кейінге қалдырыңыз. Мас күйдегі әңгімелер нәтиже бермейді және жиі жанжалға ұласады.
- Ес жиған сәтте сөйлесіңізФактілер мен сезімдеріңізді жапсырмасыз, сабырмен сипаттаңыз. Нақты көмек ұсыныңыз — наркологтың үйге анонимді келуі.
- Дәрігер шақырыңызІшімдіктің ұзақтығы, дәрілер мен аурулар туралы мәліметтерді дайындаңыз. Дәрігер жағдайды бағалап, үйде емделуге бола ма, соны шешеді.
- Келесі қадамды жоспарлаңызДетоксикациядан кейін тәуелділікті емдеуді талқылаңыз: кеңестер, психотерапия, оңалту. Қолдаңыз, бірақ бақыламаңыз.
- Өзіңізге қамқорлық жасаңызМәселемен жалғыз қалмау және өз денсаулығыңызды сақтау үшін отбасыға арналған кеңеске жүгініңіз.
Туыстар не істемеуі керек
Қамқорлық болып көрінетін көптеген әрекеттер іс жүзінде ішімдіктің жалғасуына көмектеседі. «Өзі барып алмасын» деп спиртті ішімдік сатып алу, жұмысқа қоңырау шалып, келмеуінің ойдан шығарылған себептерін айту, оның қарыздарын төлеу, салдарын жинастыру — мұның бәрі адамнан жауапкершілікті және ішудің жағымсыз салдарын алып тастайды. Мамандар мұндай мінез-құлықты бірге тәуелділік (созависимость) деп атайды: туыс өз өмірін жақынының ауруына бейімдейді.
Сондай-ақ жарнама бойынша сатып алынған «маскүнемдікке қарсы» препараттарды тамаққа жасырын араластыруға болмайды. Мұндай құралдар алкогольмен бірге ауыр реакция тудыруы мүмкін, ал адамның білуінсіз емдеу заңға және дәрігерлік этикаға қайшы келеді. Қорқыту, айқайлау, аңдып жүру және үнемі бақылау да көмектеспейді: олар адамның кінә мен ұят сезімін күшейтеді, ал ол оны көбінесе қайтадан спиртті ішімдікпен «басады».
- Жағдайын «жеңілдету» үшін алкоголь сатып алу
- Жұмыс пен туыстар алдында ақтау, сылтау ойлап табу
- Қарыздарын өтеу және ішімдіктің салдарын өз мойнына алу
- Жасырын түрде «маскүнемдікке қарсы» препараттар немесе құралдар беру
- Мас адамға жанжал шығару және ақыл айту
- Ұйықтататын немесе тыныштандыратын дәрілерді өз бетінше беру
Ішімдіктен шыққаннан кейін қалай көмектесуге болады
Жедел кезең артта қалғанда, отбасына мүмкіндік терезесі ашылады. Ішпей жүрген алғашқы күндері адам жиі ұят пен кінә сезінеді және ем туралы сөйлесуге дайын болады. Бұл келесі қадамды бірге талқылауға қолайлы уақыт: нарколог кеңесі, тексеру, психотерапия, қажет болса — оңалту бағдарламасы. Шешімді адамның өзі қабылдағаны маңызды, ал сіз оны қолдап, ішпеуін үнемі тексерілетін нәрсеге айналдырмағаныңыз жөн.
Ұйқы мен тамақтану режимін реттеуге көмектесіңіз, дәрігерге баруына қолдау көрсетіңіз, алкогольге қатысы жоқ бірлескен іс-шаралар ұсыныңыз. Бірден өзгеріс күтпеңіз: қалпына келу айларға созылады, және өкінішке қарай, рецидив (срыв) те болады. Рецидив — қол сілтеуге себеп емес, емді түзету керектігінің белгісі. Ішімдіктің қайта оралып жатқанын байқасаңыз, ауыр жағдайды күтпей, бірден дәрігерге жүгінген дұрыс.
Отбасы көмекті қайдан ала алады
Ішетін адамның қасында өмір сүру адамды титықтатады: үнемі мазасыздық, ұйқысыз түндер, кінә мен дәрменсіздік сезімі. Туыстардың өздеріне де жиі қолдау керек — психологтың немесе психотерапевтің кеңесі, бірге тәуелділікпен жұмыс, отбасыларға арналған топтар. Бұл «науқастың орнына емделу» емес, өз денсаулығыңызды сақтап, жақыныңыздың көмекке келісу мүмкіндігін арттыратын сабырлы мінез-құлық стратегиясын құрудың тәсілі.
Наркология 24 клиникасында отбасына көмектің жеке бағыты бар: нарколог пен психолог туыстарға кеңес береді, ем туралы әңгімеге дайындалуға көмектеседі, ішімдік кезінде және одан кейін өзін қалай ұстау керектігін түсіндіреді. Егер жағдай дәрігердің шұғыл келуін қажет етпесе, кеңесті онлайн алуға болады. Ал қажет болса, нарколог үйге тәулік бойы келеді.
Ересек адам ішетін отбасындағы балалар
Балаларға ересек адамның ауырып жүргенін және бұған олардың кінәсі жоқ екенін қарапайым сөздермен түсіндіру маңызды. Олар ересек адам үшін жауап бермеуі, бөтелкелерді жасырмауы немесе оны аңдымауы тиіс. Егер бала немесе жасөспірім мазасыз болса, нашар ұйықтаса, тұйықталып қалса, оған психолог көмектеседі. Қазақстанда балалар мен жастарға арналған 150 сенім телефоны жұмыс істейді.
Дәрігерге қашан жүгіну керек
- Ішімдік бірнеше күнге созылды, адам өз бетімен тоқтай алмайды
- Ішпеуге тырысқанда қатты қалтырау, ұйқысыздық, мазасыздық, жүректің жиі соғуы пайда болады
- Адамда жүректің, бауырдың созылмалы аурулары, қант диабеті немесе эпилепсия бар
- Ішімдік барған сайын жиі қайталанады, ішпей жүрген аралықтар қысқарады
- Жақын адамның өзі тастағысы келетінін айтады, бірақ одан ештеңе шықпайды
- Отбасы титықтады, өзіңізді қалай ұстау керегін білмейсіз және кеңес қажет
Шұғыл көмек қашан қажет
Егер жақын адамыңызда құрысу болса, ол есінен танып жатса немесе оны ояту мүмкін болмаса, сирек немесе қырылдап дем алса, жоқ нәрсені көріп, естісе, қайда тұрғанын түсінбесе, өмір сүргісі келмейтінін айтса, агрессия көрсетсе, дереу 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалыңыз. Бригада келгенше оны жалғыз қалдырмаңыз.
Наркология 24 қалай көмектеседі
Дәрігерді үйге тәулік бойы шақыру, стационар және детоксикация, кодтау, оңалту және нарколог пен психиатрдың онлайн кеңесі. Анонимді, есепке қойылмайды.
- Үйде ішімдіктен шығару15 000 ₸ бастап · Онлайн 24/7
- Тәуелді адамның туыстарына кеңес10 000 ₸ бастап · Онлайн 24/7
- Емделуге қалай көндіру: тәуелді адамның уәждемесі10 000 ₸ бастап · Онлайн 24/7
Сұрақтар мен жауаптар
Күйеуім ішімдікке салынып, емделгісі келмесе не істеу керек?
Оны күшпен немесе қорқытып мәжбүрлеуге тырыспаңыз. Қауіпсіздікті қамтамасыз етіңіз, алкоголь сатып алмаңыз және салдарын жасырмаңыз. Ес жиған сәтте сабырмен сөйлесіп, нақты анонимді қадам ұсыныңыз — дәрігердің үйге келуі. Сонымен қатар өзіңіз үшін кеңес алыңыз: маман келісім алу мүмкіндігін арттыратын стратегия құруға көмектеседі.
Адамның келісімінсіз наркологты шақыруға бола ма?
Кеңес алу үшін дәрігерді шақыра аласыз, бірақ ем ерікті түрде, пациенттің келісімімен жүргізіледі. Келісімсіз көмек тек Қазақстан заңында көзделген жағдайларда ғана көрсетіледі, мысалы, жедел психоз немесе өмірге қатер кезінде. Мұндай жағдайларда 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалыңыз.
Жақын адамды ішімдіктен шығаруға қалай көндіруге болады?
Адам өзін нашар сезініп, мәселені өзі түйсінген, салыстырмалы түрде ес жиған сәтте сөйлесіңіз. Айыптамай, сізді не алаңдататынын айтып, түсінікті қадам ұсыныңыз: дәрігер үйге келеді, бұл анонимді, есепке қоюсыз, нашар әл-ауқатты басуға көмектеседі. Бас тартса — дауласпаңыз, тақырыпқа кейінірек оралыңыз.
Ішімдікке салынған адамға «ащы суды қайта ішуге» (опохмел) беру керек пе?
Жоқ. Алкогольдің жаңа мөлшері симптомдарды қысқа уақытқа жеңілдетеді, бірақ ішімдікті ұзартып, кейінгі тоқтатуды ауырлатады. Су, жеңіл тамақ ұсынып, абстиненттік синдромды қауіпсіз басатын дәрігерді шақырған дұрыс. Жағдай ауыр болса, құрысу, шатасу немесе кеуденің ауыруы болса, 103 нөміріне қоңырау шалыңыз.
Ішімдіктен шыққаннан кейін жақын адаммен өзімді қалай ұстауым керек?
Қолдаңыз, бірақ әр қадамын бақыламаңыз. Ұйқы мен тамақтануды реттеуге көмектесіңіз, дәрігердің қабылдауын еске салыңыз, алкогольсіз бірлескен істер ұсыныңыз. Өткенді бетке баспаңыз. Қайта іше бастау белгілері пайда болса, жаңа ауыр ішімдікті күтпей, бірден дәрігерге жүгініңіз.
Науқас емделмесе, туыстарға кеңес көмектесе ме?
Иә. Кеңес тәуелділіктің қалай құрылғанын түсінуге, оны байқалмайтын әрекеттермен қолдауды тоқтатуға және жанжалсыз сөйлесуді үйренуге көмектеседі. Наркология 24 клиникасында отбасына арналған кеңестерді нарколог пен психолог, соның ішінде онлайн жүргізеді. Отбасы мінез-құлқындағы өзгерістер жақын адамды емделуге жиі итермелейді.
Балаға әкесінің немесе анасының ішетінін қалай түсіндіруге болады?
Қарапайым сөздермен ересек адамның ауыратынын, бұл аурудың емі бар екенін және бұған баланың кінәсі жоқ екенін айтыңыз. Баладан ересек адамды аңдуды немесе спиртті ішімдікті жасыруды сұрамаңыз. Егер бала мазасыз болса, тұйықталса, нашар ұйықтаса, оны психологқа көрсетіңіз. Балалар мен жасөспірімдерге 150 сенім телефоны қолжетімді.
Дереккөздер және әдістеме
- АХЖ-10, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы: F10 бөлімі «Алкогольді қолданудан туындаған психикалық және мінез-құлықтық бұзылыстар»
- ҚР ДСМ диагностика мен емдеудің клиникалық хаттамалары: алкогольді қолданудан туындаған психикалық және мінез-құлықтық бұзылыстар
- NICE guideline CG115: Alcohol-use disorders: diagnosis, assessment and management of harmful drinking and alcohol dependence
- «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР Кодексі
- ДДСҰ: Алкогольді зиянды тұтынуды азайтудың жаһандық стратегиясы
Мақаланы Наркология 24 медициналық редакциясы дайындап, дәрігер тексерді. Анықтамалық сипатта және маман кеңесін алмастырмайды. Редакциялық саясат
Материалды тексерген
Жұмабеков Ринат ҚанатұлыНарколог-психиатр дәрігер · өтілі 21 жылҮйде және стационарда ішімдіктен шығару, детоксикация, абстиненттік синдромды басу, опиоидтық тәуелділік, блокадалар.
