Қысқаша
Жақыныңызды ішімдікке тәуелділіктен емделуге көндіруге ол ішпеген кездегі сабырлы әңгіме көмектеседі: сіз нақты фактілер мен өз сезімдеріңіз туралы айтасыз, нақты қадам — нарколог кеңесін ұсынасыз және оның ішуінің салдарын жұмсартуды бірізді түрде тоқтатасыз. Айқай, айыптау, қорқыту және «жасырын кодтауға» тырысу әдетте қарсылықты күшейтеді. Ересек адамды келісімінсіз емдеуге болмайды, бірақ отбасы оның уәжіне қатты әсер ете алады — әсіресе отбасының өзі психологтан немесе наркологтан қолдау алса.
Бір минутта басты мәселе
- Емделу туралы адам ұзақ ішіп жүрген кезде немесе одан кейін бірден емес, ішпеген және сабырлы кезде сөйлескен дұрыс.
- Таңба тағудың орнына нақты фактілер мен өз сезімдеріңізді сипаттаңыз: «сен түнде келмегенде қатты қорықтым» деңіз, «сен маскүнемсің» демеңіз.
- Нақты әрі шағын қадамды ұсыныңыз — «өмір бойы емделуді» емес, наркологтың немесе психотерапевттің бір кеңесін.
- Салдардан құтқармаңыз: басшыға өтірік айтпаңыз, қарызын өтемеңіз, ұзақ ішімдіктің іздерін жақыныңыздың орнына жинамаңыз.
- Туыстардың өздеріне де қолдау керек: маман кеңесі стратегия таңдауға және жалығып-шаршап қалмауға көмектеседі.
Тәуелді адам неге емделуден бас тартады
Емделуден бас тарту әрдайым қыңырлық немесе отбасына немқұрайлылық емес. Ішімдікке тәуелділік мидың жұмысын, соның ішінде өзін-өзі бағалауға және өз мінез-құлқын сынауға жауапты аймақтарды өзгертеді. Адам «бәрі сияқты ішемін», «қалаған кезде тастай аламын» және «мәселе ішімдіктен емес, жұмыстан» деп шын жүректен ойлауы мүмкін. Бұл — тәуелділікте өте жиі кездесетін психологиялық қорғаныс: анозогнозия немесе жоққа шығару.
Жоққа шығаруға ұят, жария болудан және есепке қойылудан қорқу, абстиненциядан қорқу, емнің көмектесетініне сенбеу, кейде — бұрынғы сәтсіз тәжірибе қосылады. Сондықтан тікелей қысым әдетте қарсы қарсылық тудырады: отбасы неғұрлым қатты сендірген сайын, адам соғұрлым белсенді қорғанады. Жақындардың міндеті — қорғанысты сындыру емес, көмек туралы ойдың ол үшін қауіпсіздеу әрі түсініктірек болуына жағдай жасау.
Екіұштылық — жолдың қалыпты бөлігі
Тәуелді адамдардың барлығы дерлік бір мезгілде өзгергісі келеді де, келмейді де. Оларға алкогольдің әсері ұнайды, бірақ салдары ұнамайды. Мотивациялық кеңес беру дәл осы екіұштылықпен жұмыс істеп, адамға өзгеруге деген өз себептерін өзі естуге көмектеседі.
Бас тарту ауруға байланысты болса
Кейде бас тартудың артында депрессия, мазасыздық бұзылысы немесе ұзақ уақыт ішуден туындаған когнитивтік бұзылыстар тұрады. Мұндай жағдайларда адам жағдайдың қаншалықты күрделі екенін түсінбеуі мүмкін. Нарколог немесе психиатр кеңесі жағдайды бағалап, тәсілді таңдауға көмектеседі.
Не көмектеседі: емделу туралы қалай сөйлесу керек
Әңгімеге ең қолайлы сәт — жақыныңыз ішпеген, демалған және ашуланбаған, ал сізде сабырмен сөйлесуге уақыт пен күш бар кез. Бөгде адамдар жоқ орынды таңдаңыз. Оның кінәларын тізбектеуден емес, оны жақсы көретініңізден және уайымдайтыныңыздан бастаңыз. Нақты оқиғалар туралы және сол кезде не сезінгеніңіз туралы бірінші жақтан сөйлеңіз — мұндай сөздерді жалпы бағалаулардан гөрі жоққа шығару қиынырақ.
Сөйлегеніңізден кем тыңдамаңыз. Ашық сұрақтар қойыңыз: оның өзін не алаңдатады, жағдайда оған не ұнамайды, ол не қалар еді. Егер адам ішудің кемшіліктерін өзі атаса, бұл сіздің кез келген дәлеліңізден әлдеқайда күшті. Әңгімені нақты ұсыныспен аяқтаңыз — мысалы, бірге кеңеске жазылу — және бірден жауап беруді талап етпеңіз.
- «Денсаулығыңды уайымдаймын, саған ыңғайлы кезде сөйлесейікші»
- «Кеше үйге қалай жеткеніңді есіңе түсіре алмадың, мен қатты қорықтым»
- «Қазіргі ішуіңде сені өзіңді не алаңдатады?»
- «Бір кеңеске ғана барып көрейікші, ешнәрсе шешудің қажеті жоқ»
- «Бірдеңені өзгертуді шешсең, мен сені қолдауға дайынмын»
| Көмектеседі | Кедергі келтіреді |
|---|---|
| Адам ішпеген және сабырлы кездегі әңгіме | Мас кезде ара-жігін ашу |
| Нақты фактілер мен сіздің сезімдеріңіз | Таңба тағу, қорлау, айыптау |
| Шағын нақты қадам — бір кеңес | «Дереу әрі біржола таста» деген талап |
| Салдар ішетін адамның өзінде қалады | Жасыру, қарызын төлеу, оның орнына өтірік айту |
| Ішпейтін күндердегі қолдау мен назар | Үнемі бақылау, аңду, сөгіс |
| Отбасыға арналған маман кеңесі | Тамаққа препарат қосып, жасырын «кодтау» |
Не жұмыс істемейді және зиян келтіреді
Отбасының ең жиі қателері түсінікті: шаршау мен қорқыныштан адамдар айқайлайды, жылайды, ұялтады, алкогольді төгіп тастайды, қалтасын тексереді. Бұл уақытша жеңілдік береді, бірақ емделуге әкелу сирек. Адам ішкенін жасыра бастайды, үйден тыс ішеді, ал отбасында өзара өкпе жиналады. Мас күйдегі әңгімелер пайдасыз — ол оларды есіне сақтамайды, ал жанжал қауіпті болып кетуі мүмкін.
«Жасырын кодтау» туралы — препараттарды тамаққа немесе сусынға араластыру туралы жеке айту керек. Бұл заңсыз, өйткені кез келген медициналық араласу келісімді талап етеді, әрі өмірге қауіпті: мұндай заттар аясында алкоголь ішкенде адам тіпті күдіктенбейтін ауыр реакция болуы мүмкін. Сонымен қатар алдау ашылып қалса, сенім ұзақ уақытқа бұзылады.
- Адам мас кезде әңгіме, сөгіс және қорқыту
- Таңба тағу және қорлау: «маскүнем», «бәрімізді масқаралайсың»
- Өзіңіз орындауға дайын емес ультиматумдар
- Препараттарды тамаққа немесе сусынға жасырын араластыру
- Үнемі бақылау, тінту, телефонын тексеру және аңду
- Салдарды жасыру: жұмыста өтірік айту, қарыздарын төлеу
Жақыныңызды ішімдікке тәуелділіктен емделуге қалай көндіруге болады
- Өзіңізге кеңес алыңызЖағдай туралы наркологпен немесе психологпен сөйлесіңіз. Маман тәуелділіктің сатысын және отбасыңыздың ерекшеліктерін ескере отырып, стратегия таңдауға көмектеседі.
- Сәтті таңдаңызӘңгімені жақыныңыз ішпеген, шаршамаған және ашуланбаған кезде бастаңыз. Жанжалдан кейінгі немесе бөгде адамдар бар сәттерден аулақ болыңыз.
- Фактілер мен сезімдер туралы айтыңызНақты оқиғаларды және сол кезде не сезінгеніңізді сипаттаңыз. Айыптаудан емес, қамқорлықтан бастаңыз.
- Тыңдаңыз және сұрақ қойыңызОның өзін не алаңдататынын сұраңыз. Әрбір сөзімен дауласпаңыз — оның өзін тыңдап жатқандарын сезінуі маңызды.
- Бір нақты қадамды ұсыныңызМысалы, бірге нарколог кеңесіне жазылу немесе оны онлайн өту. Қайда және қашан жүгінуге болатынын алдын ала біліп алыңыз.
- Салдарды жұмсартуды тоқтатыңызОның орнына өтірік айтпаңыз және ішімдік тудырған мәселелерді шешпеңіз. Ішпейтін күндерді назар мен жылулықпен қолдаңыз.
- Сабырмен қайталаңызБірден бас тартса, бұл қалыпты. Сол сабырлы әрі құрметті үнді сақтай отырып, әңгімеге кейінірек оралыңыз.
Құтқаруды қалай тоқтатуға және өзгерістерге кедергі келтірмеуге болады
Біреуі ішетін отбасыларда жақындар көбіне оның ішуінің салдарын өз мойнына алады: бастығына қоңырау шалып, ол ауырып қалды дейді, ұзақ ішімдіктен кейін жинастырады, қарыздарын береді, балалар мен достардың алдында ақтайды. Мұны бірге тәуелділік (созависимость) мінез-құлқы деп атайды. Ол қамқорлықтан туындайды, бірақ адамды ең күшті уәжден — өз таңдауының нақты салдарымен бетпе-бет келуден айырады.
Құтқаруды тоқтату жақсы көруді тоқтату дегенді білдірмейді. Бұл ішімдік үшін жауапкершілікті сабырлы әрі бірізді түрде ішетін адамның өзіне қалдырып, сонымен бірге оның ішпейтін қадамдарын қолдау дегенді білдіреді. Мысалы, сіз енді оның орнына жұмысқа қоңырау шалмайсыз, бірақ ол ішпеген кезде бірге уақыт өткізуге қуанасыз. Бұл тәсіл CRAFT бағдарламасының негізінде жатыр — бұл жақыныңыздың емделуге келісу мүмкіндігін арттыруға көмектесетін туыстарға арналған тренинг.
Ішпейтін күндерді қолдаңыз
Адам ішпеген кезде оны байқап, дауыстап бағалаңыз: бірлескен істер, назар, жылы сөздер. Жағымды салдар әкелетін мінез-құлық бекиді. Бұл жаман нәрсені үнемі еске салудан гөрі жақсы жұмыс істейді. Ешнәрсе болмай жатқандай кейіп танытудың қажеті жоқ, бірақ әрбір ішпейтін күнді емтиханға айналдырудың да керегі жоқ.
Шекара қойыңыз
Оның не істеуі керегін емес, сіздің не істейтініңізді сабырмен хабарлаңыз: «егер мас келсең, мен балалармен түнге анамдікіне кетемін». Шекара оны шынымен сақтағанда ғана жұмыс істейді. Орындай алмайтын нәрсені уәде етпеу үшін қандай шекараларды ұстауға дайын екеніңізді психологпен алдын ала талқылаңыз.
Еркіне қарсы емделуге мәжбүрлеуге бола ма
Қазақстан заңнамасы бойынша ересек адам оның ақпараттандырылған ерікті келісімімен емделеді. Келісімсіз медициналық көмек тек заңда тікелей көзделген ерекше жағдайларда — мысалы, өмірге қауіп төнгенде, адам өзіне немесе айналадағыларға қауіпті болатын ауыр психикалық бұзылыстар кезінде — және белгіленген рәсім бойынша ғана мүмкін. Отбасының қалауы өз алдына мәжбүрлеп емдеуге негіз болып табылмайды.
Алайда мәжбүрлеу мен әрекетсіздіктің арасында көптеген нұсқа бар. Отбасы наркологқа немесе психологқа өзі жүгініп, тактика туралы кеңес ала алады, дәрігердің пациентпен мотивациялық әңгімесін ұйымдастыра алады, адам көмекке әсіресе ашық болатын ауыр бас ауруы (похмелье) кезінде наркологты үйге шақыруды ұсына алады. Көбіне дәл осындай келу емделуге алғашқы қадам болады.
Өзіңізге қалай қамқорлық жасау керек
Ішетін адаммен бірге өмір сүру титықтатады: мазасыздық, ұйқысыздық, кінә сезімі, ұят, ашу мен дәрменсіздіктің бұрқ ете қалуы. Туыстардың өздері де жиі депрессияға түседі, ауыра бастайды, достарынан алшақтайды. Бұл әлсіздік емес, ұзақ стреске табиғи реакция. Өзіңізге қамқорлық жасау — өзімшілдік емес, жақыныңызға көмектесуге күшіңіздің жетуінің шарты. Өзіңізге көмек сұрау — қалыпты нәрсе.
Ашық сөйлесуге болатын адамдарды табыңыз: достарды, туыстарға арналған қолдау тобын, психологты. Өз қызығушылықтарыңызды, ұйқы тәртібіңізді, жұмысыңызды сақтаңыз. Отбасында балалар болса, оларға жасына қарай әкесінің немесе анасының ауыратынын және олардың бұған кінәсі жоқ екенін түсіндіріңіз. Егер сізге немесе балаларға қауіп төнсе, сіздің қауіпсіздігіңіз көндіруге деген кез келген әрекеттен маңыздырақ.
Отбасыларға қалай көмектесеміз
Наркология 24 клиникасында туыстар пациенттің өзінің қатысуынсыз нарколог немесе психолог кеңесіне жазыла алады — клиникада немесе онлайн. Біз жағдайды талдап, әңгімеге арналған сөздер мен сәтті таңдауға көмектесеміз, емнің қандай нұсқалары шынымен сай келетінін және шексіз құтқаруға қалай салынып кетпеу керегін түсіндіреміз. Кеңес құпия. Жалғыз, екеуіңіз немесе бүкіл отбасымен келуге болады.
Жақыныңыз кем дегенде бір кездесуге келіссе, нарколог қысымсыз және айыптаусыз мотивациялық әңгіме жүргізеді. Ұзақ ішімдік кезінде наркологтың үйге тәулік бойы баруы мүмкін, содан кейін ем жоспары таңдалады: детоксикация, тексеруден кейін кодтау, тәуелділік психотерапиясы, стационар немесе оңалту. Біз отбасымен де жұмысты жалғастырамыз, өйткені оның қолдауы рецидив қаупін азайтады.
Дәрігерге қашан жүгіну керек
- Жақыныңыз бірнеше күн қатарынан ішіп, өз бетімен тоқтай алмай жүр
- Тоқтатуға тырысқанда онда қалтырау, ұйқысыздық, тершеңдік, мазасыздық пайда болады
- Әңгімені қалай бастарыңызды білмейсіз, ал бұрынғы әрекеттердің бәрі жанжалмен аяқталды
- Жақыныңыз үмітсіздік туралы немесе өмір сүрудің мәні жоқ екені туралы айтады
- Отбасындағы жағдайға байланысты титықтауды, мазасыздықты, ұйқысыздықты сезінесіз
- Жақыныңыз дәрігермен сөйлесуге келіседі, бірақ жария болудан және есепке қойылудан қорқады
- Отбасында үнемі болатын жанжалдар мен маскүнемдіктен зардап шегетін балалар бар
Шұғыл көмек қашан қажет
Егер жақыныңыз есінен танса, оның құрысуы, елестері болса, тынысы бұзылса немесе ауыр улану белгілері болса, сондай-ақ отбасында зорлық-зомбылық қаупі болса, 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалыңыз. Адам өз-өзіне қол жұмсау туралы айтса, оны жалғыз қалдырмай, көмек шақырыңыз. Балалар мен жасөспірімдер үшін 150 сенім телефоны жұмыс істейді.
Наркология 24 қалай көмектеседі
Дәрігерді үйге тәулік бойы шақыру, стационар және детоксикация, кодтау, оңалту және нарколог пен психиатрдың онлайн кеңесі. Анонимді, есепке қойылмайды.
- Емделуге қалай көндіру: тәуелді адамның уәждемесі10 000 ₸ бастап · Онлайн 24/7
- Тәуелді адамның туыстарына кеңес10 000 ₸ бастап · Онлайн 24/7
- Созависимость: отбасыға көмек12 000 ₸ бастап · Онлайн 24/7
Сұрақтар мен жауаптар
Күйеуімді ішімдікке тәуелділіктен емделуге қалай көндіруге болады?
Онымен ішпеген кезінде, сабырмен және оңаша сөйлесіңіз. Нақты жағдайлар мен өз сезімдеріңізді сипаттап, оның өзін не алаңдататынын сұраңыз және бір қадамды — нарколог кеңесін ұсыныңыз. Ішімдіктің салдарын жасыруды тоқтатып, ішпейтін күндерді қолдаңыз. Нәтиже болмаса, өзіңізге арналған кеңестен бастаңыз.
Маскүнем емделгісі келмесе не істеу керек?
Қарсылықты қысыммен сындыруға тырыспаңыз. Отбасыға арналған маман кеңесін алыңыз, салдардан құтқаруды тоқтатыңыз, шекара қойыңыз және тақырыпқа сабырмен қайта оралыңыз. Уәж көбіне дағдарыстан кейін пайда болады — осы сәтте қасында дайын көмек жоспары болуы маңызды.
Адамды оның хабарынсыз кодтауға бола ма?
Жоқ. Кез келген медициналық араласу ерікті келісімді талап етеді. Препараттарды жасырын араластыру заңсыз әрі қауіпті: алкоголь ішкенде өмірге қауіп төндіретінге дейін ауыр реакция дамуы мүмкін. Сонымен қатар алдау сенімді бұзып, болашақта ерікті емделу мүмкіндігін азайтады.
Ішімдікке тәуелділіктен емделуге мәжбүрлеп жіберуге бола ма?
Ересек адам оның келісімімен емделеді. Келісімсіз медициналық көмек тек Қазақстан заңнамасында көзделген ерекше жағдайларда және белгіленген рәсім бойынша ғана мүмкін. Отбасының қалауы өз алдына мұндай негіз болып табылмайды. Көбіне дәрігердің қатысуымен жүргізілетін мотивациялық жұмыс тиімдірек.
Ішімдікке тәуелділікте ультиматумдар көмектесе ме?
Ультиматум сіз оны шынымен орындауға дайын болсаңыз және ол қорқыту емес, сіздің әрекетіңіз ретінде тұжырымдалса ғана жұмыс істейді. Орындалмайтын бос қорқытулар адамды салдар болмайды деп үйретеді. Шекараларды сабырмен белгілеп, оларды бірізді сақтаған жөн.
Маскүнемнің туыстары қайда жүгінуі керек?
Нарколог немесе психолог кеңесіне жазылуға, туыстарға арналған қолдау топтарына баруға, отбасылық психотерапиядан өтуге болады. Наркология 24 клиникасында туыстарға арналған кеңесті клиникада немесе онлайн — пациенттің өзінің қатысуынсыз және құпия түрде алуға болады. Маман стратегия таңдауға көмектеседі.
Жақыныңыз емделуге келіскенше қанша күту керек?
Әмбебап мерзім жоқ. Кейде келісім алғашқы сабырлы әңгімеден кейін, кейде — бірнеше айдан кейін келеді. Уақытты жоғалтпау маңызды: өз стратегияңыз бен қолдауыңыз үстінде жұмыс істеп жатқанда, сіз жақыныңыздың дайын болған кезде көмекті қабылдау ықтималдығын арттырып жатасыз.
Дереккөздер және әдістеме
- АХЖ-10, F10 бөлімі «Алкогольді қолданудан туындаған психикалық және мінез-құлықтық бұзылыстар», Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы
- «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР Кодексі
- NICE guideline CG115 «Alcohol-use disorders: diagnosis, assessment and management of harmful drinking and alcohol dependence»
- SAMHSA TIP 39 «Substance Use Disorder Treatment and Family Therapy»
- SAMHSA TIP 35 «Enhancing Motivation for Change in Substance Use Disorder Treatment»
Мақаланы Наркология 24 медициналық редакциясы дайындап, дәрігер тексерді. Анықтамалық сипатта және маман кеңесін алмастырмайды. Редакциялық саясат
Материалды тексерген
Жұмабеков Ринат ҚанатұлыНарколог-психиатр дәрігер · өтілі 21 жылҮйде және стационарда ішімдіктен шығару, детоксикация, абстиненттік синдромды басу, опиоидтық тәуелділік, блокадалар.
