Қысқаша
Иә, марихуана тәуелділік тудыруы мүмкін. АХЖ-10 мен АХЖ-11-де каннабиноидтарға тәуелділік синдромы, DSM-5-те каннабисті қолданумен байланысты бұзылыс сипатталған. Тәуелділік барлығында қалыптаспайды, бірақ ерте бастағанда, күн сайын қолданғанда және ТГК мөлшері жоғары болғанда қаупі артады. Ол құмарлықпен, бақылауды жоғалтумен, төзімділіктің артуымен және ашушаңдық, ұйқысыздық пен мазасыздық бар абстиненттік синдроммен білінеді. Каннабис сонымен қатар психоздар қаупін арттырады, әсіресе жасөспірімдерде. Тәуелділік емделеді, негізінен психотерапия көмегімен.
Бір минутта басты мәселе
- Каннабис «үйреншікті әдет тудырмайды» деген миф расталмайды: каннабиноидтарға тәуелділікті халықаралық жіктемелер мойындаған.
- Тәуелділік қаупі жасөспірімдерде және күн сайын қолданғанда жоғары, ал заманауи сорттар мен концентраттарда ТГК айтарлықтай көп.
- Абстиненттік синдром шынайы: бірнеше апта бойы ашушаңдық, ұйқысыздық, мазасыздық, тәбеттің төмендеуі, айқын түстер және құмарлық.
- Каннабис психоздық бұзылыстар қаупін арттырады, әсіресе ерте бастағанда және отбасылық бейімділік болғанда.
- Емдеудің негізін психотерапиялық әдістер құрайды; мазасыздық, депрессия немесе психоз болғанда психиатр қосылады.
Марихуана тәуелділік тудыра ма
Марихуана — үйреншікті әдет тудырмайтын «жеңіл» есірткі деген кең тараған пікір клиникалық деректерге сәйкес келмейді. Аурулардың халықаралық жіктемелері АХЖ-10 мен АХЖ-11-де «каннабиноидтарға тәуелділік синдромы» диагнозы, ал американдық DSM-5 жіктемесінде «каннабисті қолданумен байланысты бұзылыс» бар. Бұл бүкіл әлемдегі дәрігерлердің мынаны мойындайтынын білдіреді: кейбір адамдарда каннабисті қолдану бақылауды жоғалтуға және зиянына қарамастан қолдануды жалғастыруға әкеледі.
Тәуелділік каннабисті байқап көрген әр адамда емес, бірақ тұрақты тұтынушылардың едәуір бөлігінде дамиды. Әсер етуші зат — дельта-9-тетрагидроканнабинол (ТГК) — мидың көңіл-күйді, есте сақтауды, тәбетті, ұйқыны және марапаттау жүйесін реттейтін эндоканнабиноидтық жүйесіне әсер етеді. Сырттан жиі түскенде жүйе қайта құрылады: рецепторлардың сезімталдығы төмендейді, төзімділік қалыптасады, ал затсыз жайсыздық пен құмарлық пайда болады.
Тәуелділік қаупін не арттырады
Қолдануды жасөспірім кезде бастау, күн сайын немесе күнде дерлік қолдану, ТГК мөлшері жоғары өнімдерді, соның ішінде концентраттарды пайдалану, мазасыздықтың, депрессияның немесе зейін тапшылығы синдромының болуы, туыстарындағы тәуелділік, стрессті немесе ұйқысыздықты «жеңу үшін» қолдану.
Неліктен заманауи каннабис күштірек
Соңғы онжылдықтарда сатылатын сорттарда, әсіресе концентраттарда ТГК мөлшері айтарлықтай өсті, ал қорғаныш заты каннабидиолдың үлесі көбіне азайды. Бұл бұрынғы ұрпақтар сипаттағанмен салыстырғанда тәуелділік, мазасыздық реакциялары және психоздық эпизодтар қаупін арттырады.
Марихуана туралы мифтер мен фактілер
Каннабистің төңірегінде проблеманы уақтылы тануға кедергі келтіретін көптеген орныққан сенімдер бар. Олардың бір бөлігі каннабистің салдары, мысалы, опиоидтарға қарағанда баяу дамитындықтан, ал абстиненттік синдром соншалық күрт білінбейтіндіктен пайда болған. Алайда баяу даму затты қауіпсіз етпейді. Төменде дәрігерлер жиі кездестіретін мифтер және олар туралы шын мәнінде белгілі нәрселер келтірілген.
Миф: бұл табиғи өсімдік, демек зиянсыз
Табиғи шығу тегі қауіпсіздікті білдірмейді: көптеген улы заттар өсімдік тектес. ТГК — мидың жұмысын өзгертетін психобелсенді зат. Сонымен қатар көшеде сатылатын каннабисте қоспалар болуы немесе ол әлдеқайда қауіпті синтетикалық каннабиноидтармен өңделген болуы мүмкін.
Миф: марихуанадан тәуелді болуға болмайды
Каннабиноидтарға тәуелділік АХЖ мен DSM-5-те сипатталған және басқа тәуелділіктермен бірдей критерийлер бойынша анықталады: құмарлық, бақылауды жоғалту, төзімділік, абстиненция, бұрынғы қызығушылықтардан бас тарту, зиянына қарамастан қолдануды жалғастыру. Көптеген пациенттер көмекке дәл өз бетімен тоқтай алмағандықтан жүгінеді.
Миф: каннабис мазасыздық пен ұйқысыздыққа көмектеседі
Қысқа уақытқа ол босаңсу мен ұйқышылдық тудыруы мүмкін, бірақ тұрақты қолданғанда мазасыздық пен ұйқыға қатысты проблемалар көбіне күшейеді, әсіресе затсыз кезеңдерде. Кейбір адамдарда ТГК-ның өзі дүрбелең шабуылдарын қоздырады. Мазасыздық пен ұйқысыздықты психотерапиямен және қажет болса дәрігер тағайындаған препараттармен емдеген тиімдірек.
Миф: басқа елдерде заңдастырылған болса, демек қауіпсіз
Жекелеген елдердегі құқықтық мәртебе зиянсыздықтың дәлелімен емес, саясатпен анықталады. Қазақстанда каннабистің айналымына заңмен тыйым салынған. Сонымен қатар каннабис заңды болған жерлерде де медициналық ұйымдар жасөспірімдер, жүкті әйелдер және психикалық бұзылыстары бар адамдар үшін қауіптер туралы ескертуін жалғастыруда.
| Миф | Шын мәнінде не белгілі |
|---|---|
| Марихуанадан тәуелділік болмайды | Каннабиноидтарға тәуелділік синдромын АХЖ-10, АХЖ-11 және DSM-5 мойындаған |
| Бұл табиғи, демек зиянсыз | ТГК — миға, есте сақтауға және психикаға әсер ететін психобелсенді зат |
| Каннабис мазасыздық пен ұйқысыздықты емдейді | Тұрақты қолданғанда мазасыздық пен ұйқысыздық көбіне күшейеді |
| Кез келген сәтте салдарсыз тастауға болады | Абстиненция бірнеше апта бойы ашушаңдық, ұйқысыздық, мазасыздық және құмарлық тудырады |
| Жасөспірімдер үшін бұл ересектерге қарағанда қауіпті емес | Жасөспірімдерде тәуелділік, психоздар және когнитивтік бұзылыстар қаупі жоғары |
| Бүгінгі каннабис бұрынғыдай | Заманауи өнімдердегі ТГК мөлшері айтарлықтай жоғары |
Марихуана ми мен психика үшін неліктен қауіпті
Каннабис есте сақтауға, зейінге, реакция жылдамдығына және оқу қабілетіне әсер етеді. Тұрақты қолданғанда бұл бұзылыстар эпизодтар арасында да сақталып, оқу мен жұмысты нашарлатады. Миы әлі дамып келе жатқан жасөспірімдерде салдары тұрақтырақ болуы мүмкін. Көптеген пациенттер апатияны, мотивацияның төмендеуін, «бастағы тұман» сезімін және бұрын маңызды болған мақсаттарға деген қызығушылықтың жоғалуын сипаттайды.
Дәрігерлерді әсіресе каннабистің психоздық бұзылыстармен байланысы алаңдатады. Қолдану, әсіресе ерте, жиі және ТГК мөлшері жоғары өнімдермен, психоздық эпизодтар қаупін арттырады және бейімділігі бар адамдарда шизофренияның ертерек басталуына ықпал етуі мүмкін. Сонымен қатар каннабис мазасыздық реакцияларымен, дүрбелең шабуылдарымен және депрессия ағымының нашарлауымен байланысты. Каннабистің әсерімен көлік жүргізу реакцияның баяулауына байланысты апат қаупін арттырады.
Каннабиноидтық гиперемезис синдромы
Кейбір адамдарда ұзақ тұрақты қолданғанда қатты жүрек айнудың, құсудың және іш ауыруының қайталанатын ұстамалары дамиды. Ыстық душ немесе ванна жеңілдік әкелетіні тән. Бұл жағдай тек қолдануды тоқтатқаннан кейін өтеді, ал көп рет құсқанда сусыздануға әкелуі мүмкін және медициналық көмекті қажет етеді.
Марихуанаға тәуелділіктің белгілері қандай
Каннабиске тәуелділік көбіне байқаусыз дамиды: адам оқуын немесе жұмысын жалғастыра береді, бірақ қолдану өмірде бірте-бірте көбірек орын ала бастайды. Проблеманы мойындауға «шөптен тәуелділік болмайды» деген сенім кедергі келтіреді. Егер өзіңізден немесе жақыныңыздан төмендегі тізімнен бірнеше белгіні танысаңыз, бұл елеулі салдарды күтпей-ақ жағдайды маманмен талқылауға себеп.
- Қолдану күн сайынғы немесе күнде дерлік болып кетті
- Каннабиссіз ұйықтау, босаңсу немесе тамақ ішу қиын
- Мөлшер өсуде, бұрынғы мөлшер енді әсер бермейді
- Қаласаңыз да, қолдануды азайта алмайсыз
- Затсыз ашушаңдық, мазасыздық, ұйқысыздық пайда болады
- Оқуға, жұмысқа, хоббиге деген қызығушылық төмендеді, есте сақтау нашарлады
- Жанжалдар мен проблемаларға қарамастан қолдану жалғаса береді
- Көп уақыт іздеуге, қолдануға және қалпына келуге кетеді
Каннабистің абстиненттік синдромы қалай білінеді
Каннабистің абстиненттік синдромы DSM-5-ке енгізілген және АХЖ-11-де сипатталған. Әдетте ол тұрақты қолдануды тоқтатқаннан кейінгі алғашқы күндері басталып, бірінші аптада шегіне жетеді және бірнеше апта ішінде бірте-бірте әлсірейді. Ол алкогольдің немесе седативті заттардың абстиненциясы сияқты өмірге қауіп төндірмейді, бірақ адам оны жеңілдету үшін қайта қолдануға оралатындай жайсыз болуы мүмкін.
Ашушаңдық, ызақорлық, мазасыздық пен ішкі қысым, ұйқысыздық және өте айқын, кейде үрейлі түстер, тәбеттің төмендеуі, көңіл-күйдің түсуі, алаңдаушылық, кейде тершеңдік, қалтырау, бас ауыруы және іш ауыруы тән. Абстиненция аясында бұрын жасырын болған мазасыздық немесе депрессиялық бұзылыстар ушығуы мүмкін. Бұл кезеңде дәрігер мен психотерапевттің қолдауы рецидив қаупін төмендетеді.
Марихуанаға тәуелділік қалай емделеді
Емдеудің негізін психотерапиялық әдістер құрайды. Өзгерістерге деген өз себептеріңізді анықтауға көмектесетін мотивациялық сұхбат, құмарлық пен триггерлерді жеңуге үйрететін когнитивтік-мінез-құлықтық терапия және ішімдік пен есірткісіз өмірді нығайтатын бағдарламалар жақсы зерттелген. Жасөспірімдер үшін ата-аналар қатысатын отбасына бағытталған тәсілдер тиімді. Курс әдетте кездесулер жиілігін бірте-бірте азайта отырып бірнеше айға созылады.
Каннабиске тәуелділікті емдеу үшін арнайы мақұлданған препараттар жоқ. Дәрілерді дәрігер абстиненцияның жекелеген белгілерін — ұйқысыздықты, мазасыздықты — жеңілдету және қосалқы бұзылыстарды: депрессияны, мазасыздық бұзылысын, психозды емдеу үшін тағайындауы мүмкін. Егер қолдану аясында психоздық эпизод дамыса, емдеуді психиатр жүргізеді, көбіне стационарда. Негізгі курстан кейін қолдау, рецидивтің алдын алу және затсыз өмірді қалпына келтіру маңызды.
Наркология 24 қалай көмектеседі
Наркология 24 клиникасында нарколог, психиатр немесе психотерапевттен анонимді кеңес, соның ішінде онлайн кеңес алуға болады. Маман қолданудың сипатын, тәуелділіктің, мазасыздықтың, депрессияның немесе психоздық симптомдардың бар-жоғын бағалап, емдеу жоспарын ұсынады. Жедел жағдайда — қатты мазасыздық, дүрбелең, психоз немесе көп рет құсу болғанда — дәрігер тәулік бойы үйге келе алады, қажет болса стационар ұйымдастырылады.
Тәуелділіктің психотерапиясы мотивациялық жұмысты, когнитивтік-мінез-құлықтық әдістерді, рецидивтің алдын алуды және затсыз ұйқы мен күн тәртібін қалпына келтіруді қамтиды. Жасөспірімдердің ата-аналары үшін туыстарға арналған кеңестер өткізіледі. Ерікті емделу құпия: мәліметтер «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР Кодексі бойынша дәрігерлік құпия болып табылады және есепке қоюға әкелмейді.
Дәрігерге қашан жүгіну керек
- Каннабисті күн сайын қолданасыз және мөлшерін азайта алмайсыз
- Затсыз ұйқысыздық, ашушаңдық немесе қатты мазасыздық пайда болады
- Оқу, жұмыс, есте сақтау нашарлады, бұрынғы мақсаттарға немқұрайлылық пайда болды
- Қолданғаннан кейін дүрбелең, күдікшілдік, әдеттен тыс ойлар немесе елестер пайда болады
- Ыстық душпен жеңілдейтін қатты жүрек айну мен құсу ұстамалары қайталанады
- Отбасындағы жасөспірім каннабис қолданады және сіз не істерді білмейсіз
- Қолдану аясында күйзеліс немесе өмірдің мәнсіздігі туралы ойлар күшейді
Шұғыл көмек қашан қажет
Қолданғаннан кейін кеуде ауыруымен қатар айқын дүрбелең, сананың шатасуы, сандырақ, елестер, агрессия, құрысу, есінен тану немесе тоқтамайтын құсу дамыса, 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалыңыз. Синтетикалық каннабиноидтар ерекше қауіпті. Өзіне-өзі қол жұмсау туралы ойлар болса, 112 нөміріне, балалар мен жастар үшін — 150 нөміріне қоңырау шалыңыз.
Наркология 24 қалай көмектеседі
Дәрігерді үйге тәулік бойы шақыру, стационар және детоксикация, кодтау, оңалту және нарколог пен психиатрдың онлайн кеңесі. Анонимді, есепке қойылмайды.
- Каннабиноидтарға тәуелділік (марихуана, спайс)12 000 ₸ бастап · Онлайн 24/7
- Нашақорлықты емдеу12 000 ₸ бастап · Онлайн 24/7
- Мазасыздық бұзылысы12 000 ₸ бастап · Онлайн 24/7
Сұрақтар мен жауаптар
Марихуанаға тәуелді болуға бола ма?
Иә. Каннабиноидтарға тәуелділік синдромы АХЖ-10 мен АХЖ-11-де, каннабисті қолданумен байланысты бұзылыс DSM-5-те сипатталған. Тәуелділік барлығында дамымайды, бірақ қолдануды жасөспірім кезде бастағанда, күн сайын қолданғанда және ТГК мөлшері жоғары өнімдерді пайдаланғанда қаупі жоғары. Ол құмарлықпен, бақылауды жоғалтумен, төзімділікпен және абстиненциямен білінеді.
Марихуанадан кейінгі абстиненция қанша уақытқа созылады?
Әдетте абстиненция белгілері тұрақты қолдануды тоқтатқаннан кейінгі алғашқы күндері пайда болады, бірінші аптада шегіне жетеді және бірнеше апта ішінде бірте-бірте азаяды. Ұйқының бұзылуы мен айқын түстер ұзағырақ сақталуы мүмкін. Абстиненция өмірге қауіп төндірмейді, бірақ психологиялық тұрғыдан ауыр болады, сондықтан маманның қолдауы рецидивтен аулақ болуға көмектеседі.
Марихуана шизофрения тудыруы мүмкін бе?
Каннабис шизофренияның жалғыз себебі емес, бірақ оны қолдану, әсіресе ерте, жиі және ТГК мөлшері жоғары өнімдермен, психоздық бұзылыстар қаупін арттырады және бейімділігі бар адамдарда олардың басталуын жақындатуы мүмкін. Қолданғаннан кейін күдікшілдік, әдеттен тыс ойлар немесе елестер пайда болса, психиатрға жүгіну керек.
Марихуана мазасыздыққа көмектесе ме?
Қысқа уақытқа каннабис босаңсу тудыруы мүмкін, бірақ тұрақты қолданғанда мазасыздық көбіне күшейеді, әсіресе эпизодтар арасында. Кейбір адамдарда ТГК-ның өзі дүрбелең шабуылдарын қоздырады. Мазасыздықты емдеу үшін тиімді әдістер әзірленген: когнитивтік-мінез-құлықтық терапия және қажет болса психиатр тағайындаған препараттар.
Шөп шегуді өз бетімше қалай тастауға болады?
Кейбір адамдар, әсіресе тұрақсыз қолданғанда, өз бетімен тастай алады. Жоспар көмектеседі: күнді белгілеу, қорлар мен құралдардан құтылу, қолданатындармен байланысты шектеу, ұйқы мен күн тәртібін реттеу. Әрекеттер сәтсіз болса, абстиненция ауыр өтсе немесе мазасыздық пен депрессия болса, тәуелділіктің психотерапиясы үшін маманға жүгінген дұрыс.
Спайстың марихуанадан айырмашылығы неде?
Спайстар — синтетикалық каннабиноидтары бар шегуге арналған қоспалар. Олар сол рецепторларға әсер етеді, бірақ әлдеқайда күшті әрі болжап болмайтындай. Синтетикалық каннабиноидтар жедел психоздарды, құрысуды, жүрек ырғағының бұзылуын, бүйректің зақымдануын және ауыр улануларды жиірек тудырады. Тіпті бір рет қолданудың өзі жедел жәрдем шақырумен аяқталуы мүмкін.
Каннабиске тәуелділік кезінде анонимді көмекті қайдан алуға болады?
Қазақстанда тәуелділікті ерікті емдеу есепке қоймай, анонимді өтуі мүмкін: мәліметтер «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР Кодексі бойынша дәрігерлік құпия болып табылады. Наркология 24 клиникасында нарколог немесе психотерапевттің анонимді онлайн кеңесінен бастауға, ал қажет болса күндізгі көмек алуға болады.
Дереккөздер және әдістеме
- АХЖ-10, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы
- АХЖ-11, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы
- DSM-5, Американдық психиатриялық қауымдастық
- UNODC/WHO International Standards for the Treatment of Drug Use Disorders
- «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР Кодексі
Мақаланы Наркология 24 медициналық редакциясы дайындап, дәрігер тексерді. Анықтамалық сипатта және маман кеңесін алмастырмайды. Редакциялық саясат
Материалды тексерген
Жұмабеков Ринат ҚанатұлыНарколог-психиатр дәрігер · өтілі 21 жылҮйде және стационарда ішімдіктен шығару, детоксикация, абстиненттік синдромды басу, опиоидтық тәуелділік, блокадалар.
