Қысқаша
Ұйықтататын және тыныштандыратын дәрілерге тәуелділік — адам седативті әсері бар препараттарсыз (ең алдымен бензодиазепиндер мен оларға туыс ұйықтататын дәрілерсіз) күн көре алмайтын, оларды тағайындалғаннан ұзақ немесе көп мөлшерде қабылдайтын, ал тоқтатуға тырысқанда мазасыздықты, ұйқысыздықты, қалтырауды және абстиненцияның басқа белгілерін бастан кешетін жағдай. Ол тіпті рецепт бойынша қабылдағанда да, егер емдеу бірнеше аптадан ұзаққа созылса, дамуы мүмкін. Мұндай препараттарды кенет тастау қауіпті: құрысу мен психоз болуы мүмкін. Тоқтату дәрігердің жеке сызбасы бойынша бірте-бірте, психотерапиямен қатар жүргізіледі.
Бір минутта басты мәселе
- Тәуелділік тағайындау бойынша қабылдағанда да, егер препараттар қатарынан бірнеше аптадан ұзақ қабылданса, қалыптасуы мүмкін.
- Басты белгілер: мөлшердің артуы, «қалай болғанда да» деп қабылдау, өткізіп алғанда мазасыздық пен ұйқысыздық, әртүрлі дәрігерлерден рецепт іздеу.
- Ұзақ қабылдағаннан кейін кенет тоқтату ауыр мазасыздықты, құрысуды және психоздық жағдайларды тудыруы мүмкін.
- Седативті препараттарды алкогольмен немесе опиоидтармен қосу тыныс алу мен сананың тежелуімен қауіпті.
- Қауіпсіз жол — дәрігердің жоспары бойынша мөлшерді бірте-бірте азайту және қоса мазасыздық пен ұйқысыздықты дәрісіз емдеу.
Ұйықтататын және тыныштандыратын дәрілерге тәуелділік дегеніміз не
Әңгіме ең алдымен бензодиазепиндер мен оларға жақын ұйықтататын дәрілер, сондай-ақ тыныштандыратын әсері бар бірқатар басқа препараттар жататын седативті-ұйықтататын препараттар тобы туралы болып отыр. Олар тежегіш медиатор ГАМҚ-тың әсерін күшейтеді, сондықтан мазасыздық пен қысымды тез басып, ұйықтауға көмектеседі. Бұл дәрілер медицинада маңызды, бірақ ұзақ қабылдағанда ми оларға үйреніп, төзімділік пен физикалық тәуелділік қалыптасады.
АХЖ-10 бойынша бұл жағдай седативті немесе ұйықтататын заттарды қолданудан туындаған психикалық және мінез-құлықтық бұзылыстарға, DSM-5 бойынша — седативті, ұйықтататын немесе анксиолитикалық заттарды қолданумен байланысты бұзылысқа жатады. Тағайындау бойынша ұзақ қабылдағанда кез келген адамда дамуы мүмкін физикалық тәуелділікті және қабылдау бақылаудан шығып, зиянына қарамастан жалғасатын тәуелділік синдромын ажырату маңызды.
Неліктен тәуелділік байқаусыз қалыптасады
Препараттар шынымен де көмектеседі, әсіресе алғашқы апталарда. Адам оларды тек қатты мазасыздық кезінде ғана емес, «қалай болғанда да», маңызды оқиғалар алдында, әр кеш сайын қабылдай бастайды. Бірте-бірте әсері әлсірейді, мөлшер артады, ал өткізіп алғанда жағдай емделуге дейінгіден де нашар болады. Бұл дәрінің қажет екенінің дәлелі ретінде қабылданады.
Қауіп тобында кімдер бар
Мазасыздық бұзылыстары, созылмалы ұйқысыздық, депрессия, созылмалы ауырсынуы бар адамдар, сондай-ақ алкогольге немесе басқа заттарға тәуелділік тәжірибесі барлар. Егде жастағы адамдар мұндай препараттарды ұзақ уақыт жиірек алады және олардың жанама әсерлеріне: ұйқышылдыққа, есте сақтаудың бұзылуына, құлауға ерекше сезімтал.
Тыныштандыратын дәрілерге тәуелділіктің белгілері қандай
Дәрілерге тәуелділік көбіне байқалмай қалады, өйткені препараттар заңды және жиі дәрігер тағайындаған. Адам мен оның жақындары есте сақтаудың нашарлауын, сылбырлықты немесе көңіл-күйдің құбылуын жылдар бойы таблеткаларды қабылдаумен байланыстырмауы мүмкін. Төменде алаңдатуы тиіс белгілер келтірілген. Олардың бірнешеуін танысаңыз, жағдайды дәрігермен талқылаңыз, бірақ қабылдауды өз бетіңізше тоқтатпаңыз.
- Препаратты жоспарлағаннан ұзақ немесе қатарынан бірнеше аптадан ұзақ қабылдап жүрсіз
- Бұрынғы әсер үшін барған сайын көп мөлшер қажет
- Қабылдауды өткізіп алғанда мазасыздық, ұйқысыздық, қалтырау, ашушаңдық пайда болады
- Таблеткаларды «қалай болғанда да» деп өзіңізбен алып жүресіз және олар болмаса алаңдайсыз
- Әртүрлі дәрігерлерден рецепт аласыз немесе препараттарды тағайындаусыз сатып аласыз
- Таблеткаларды алкогольмен бірге немесе оның әсерін күшейту үшін қабылдайсыз
- Жақындарыңыз ұйқышылдықты, тежелуді, ұмытшақтықты, анық емес сөйлеуді байқайды
- Мөлшерді азайтуға немесе қабылдауды тоқтатуға әрекеттер сәтсіз аяқталады
| Белгі | Тағайындау бойынша қабылдау | Тәуелділік белгілері |
|---|---|---|
| Ұзақтығы | Қысқа курс, әдетте бірнеше апта | Қайта қаралмастан айлар мен жылдар |
| Мөлшері | Дәрігер тағайындаған тұрақты мөлшер | Бірте-бірте артады, тағайындалғаннан артық қабылданады |
| Қабылдау себебі | Тағайындау бойынша нақты симптомдар | «Қалай болғанда да», көңіл-күй үшін, алкогольмен |
| Өткізіп алғанда | Айқын жайсыздықсыз | Мазасыздық, ұйқысыздық, қалтырау, ашушаңдық |
| Препараттың көзі | Бір емдеуші дәрігер | Бірнеше дәрігер, рецептсіз сатып алу |
| Бақылау | Дәрігермен тұрақты талқылау | Құпиялылық, қабылдауға бақылауды жоғалту |
Седативті препараттарға ұзақ тәуелділік неліктен қауіпті
Седативті-ұйықтататын заттарды ұзақ қабылдау есте сақтауды, зейінді және реакция жылдамдығын нашарлатады. Құлау мен сынықтар қаупі, әсіресе егде жастағы адамдарда, сондай-ақ көлік жүргізгенде жол-көлік оқиғасы қаупі артады. Эмоциялық өмір «бәсеңдейді», мотивация мен қызығушылық төмендейді. Парадокс болса да, уақыт өте келе препараттар мазасыздық пен ұйқысыздықты нашар жеңеді: қабылдаулар арасында симптомдар күшейетін кері серпіліс (рикошеттік) әсері пайда болады.
Ең елеулі қауіп — седативті препараттарды алкогольмен, опиоидтармен немесе жүйке жүйесін тежейтін басқа заттармен қосу. Олардың әсерлері қосылып, тыныс алудың ауыр тежелуіне, комаға және өлімге әкелуі мүмкін. Ұйқы апноэсы, өкпе мен бауыр аурулары бар адамдарда, сондай-ақ егде жастағыларда қауіп жоғары. Сондықтан барлық дәрігерлердің сіз қабылдайтын барлық препараттар туралы білгені маңызды.
Ұйықтататын және тыныштандыратын дәрілерді қауіпсіз тоқтатуға қалай дайындалу керек
- Кенет тастамаңызҚауіпті абстиненциядан аулақ болу үшін дәрігердің кеңесіне дейін препаратты бұрынғы мөлшерде қабылдай беріңіз.
- Тізім құрыңызБарлық препараттарды, мөлшерлерді, қабылдау ұзақтығын, тоқтату әрекеттерін және алкоголь ішуді жазып алыңыз. Бұл қауіпсіз жоспар үшін қажет.
- Маманға жүгініңізСедативті заттарды тоқтату тәжірибесі бар наркологқа немесе психиатрға жазылыңыз; қажет болса жоспарды тағайындаған дәрігермен келісіңіз.
- Азайту жоспарын алыңызДәрігер мөлшерді азайту қарқынын таңдайды, ықтимал симптомдар туралы және нашарлағанда не істеу керектігін айтады.
- Психотерапияны бастаңызМазасыздық пен ұйқысыздыққа арналған когнитивтік-мінез-құлықтық терапия таблеткасыз жеңуге көмектеседі және қайта оралу қаупін төмендетеді.
- Жақындарыңызды ескертіңізТоқтату кезеңінен өтіп жатқаныңызды айтып, қолдау сұраңыз. Олардың дәрігер шақыру керек болатын белгілерді білгені маңызды.
Неліктен ұйықтататын және тыныштандыратын дәрілерді кенет тастауға болмайды
Егер ми ұзақ уақыт тежелуді күшейтетін препараттың әсерімен жұмыс істесе, оның өз тежеу тетіктері әлсірейді. Кенет тоқтатқанда тепе-теңдік қозу жағына ауысады. Абстиненттік синдром дамиды: қатты мазасыздық, дүрбелең, ұйқысыздық, қалтырау, тершеңдік, жүректің қатты соғуы, жарыққа, дыбысқа және жанасуға жоғары сезімталдық, болып жатқанның шынайы еместігі сезімі, бұлшықеттердің тартылуы.
Жоғары мөлшерді ұзақ қабылдағаннан кейін кенет тоқтату құрысу ұстамаларына және сананың шатасуы мен елестері бар психоздық жағдайларға әкелуі мүмкін. Бұл өмірге қауіп төндіреді. Сонымен қатар абстиненцияның ауыр белгілері әрдайым дерлік қабылдауды қайта бастауға әкеледі, ал адам препаратсыз өмір сүру мүмкін емес екеніне көз жеткізеді. Сондықтан тоқтату «ерік-жігер» арқылы емес, дәрігердің бақылауымен бірте-бірте жүргізіледі.
Кері серпілген ұйқысыздық пен мазасыздық
Тоқтатқанда препарат тағайындалған симптомдар көбіне күшейген түрде қайта оралады. Бұл әрдайым аурудың қайтып келгенін білдірмейді: көбіне бұл тоқтатуға уақытша реакция, ол мөлшерді бірте-бірте азайтқанда және психотерапияның қолдауымен әлсірейді.
Ұзаққа созылған симптомдар
Кейбір адамдарда тоқтатқаннан кейін апталар мен айлар бойы мазасыздықтың құбылуы, ұйқының бұзылуы, жоғары сезімталдық сақталады. Олар бірте-бірте өтеді. Мұны білу дүрлікпеуге және алғашқы нашарлау кезінде препаратқа қайта оралмай, оны дәрігермен талқылауға көмектеседі.
Ұйықтататын және тыныштандыратын дәрілерді қалай қауіпсіз тоқтатуға болады
Негізгі қағида — препаратты, қабылдау ұзақтығын, мөлшерді, жасты, қосалқы ауруларды және басқа тәуелділіктердің бар-жоғын ескере отырып дәрігер құратын жеке жоспар бойынша мөлшерді бірте-бірте азайту. Кейде дәрігер азайту біркелкі жүруі үшін пациентті ұзағырақ әсер ететін препаратқа ауыстырады. Азайту қарқыны абстиненция белгілері шыдауға болатындай деңгейде қалатындай етіп таңдалады; нашарлағанда бастапқы мөлшерге оралмай, қарқынды баяулатады.
Тоқтату үдерісі бірнеше аптадан бірнеше айға дейін созылуы мүмкін. Сонымен қатар препараттар тағайындалған себепті: мазасыздық бұзылысын, ұйқысыздықты, депрессияны емдеу маңызды. Ол үшін когнитивтік-мінез-құлықтық терапияны, соның ішінде ұйқысыздыққа арналған арнайы терапияны, және қажет болса тәуелділік тудырмайтын басқа топтағы препараттарды пайдаланады. Ауыр тәуелділікте, алкогольмен немесе опиоидтармен қосарланғанда, бұрын құрысу болғанда тоқтату стационарда жүргізіледі.
Өзіңізді таныған болсаңыз, не істеу керек
Ең алдымен — қабылдауды кенет тоқтатпаңыз және мөлшерді өз бетіңізше бірнеше есе азайтпаңыз. Қандай препараттарды, қандай мөлшерде және қашаннан бері қабылдап жүргеніңізді, тоқтатуға әрекеттер болған-болмағанын және сол кезде не болғанын жазып алыңыз. Бұл туралы дәрігерге, соның ішінде алкогольмен бірге немесе рецептсіз қабылдағаныңыз туралы да шынын айтыңыз. Бұл айыптауға себеп емес, қауіпсіз емдеу жоспары үшін маңызды ақпарат.
Седативті препараттарды тоқтату тәжірибесі бар наркологқа немесе психиатрға жүгініңіз. Егер препаратты басқа дәрігер тағайындаған болса, жоспарды келісіп алған пайдалы. Дайындық жүріп жатқанда ұйқышыл күйде көлік жүргізбеңіз, препараттарды алкогольмен қоспаңыз, жақындарыңызды өз жағдайыңыз туралы ескертіңіз. Дәрілерге тәуелділік әлсіздік те, кінә де емес екенін есте сақтаңыз: бұл ұзақ қабылдаудың болжамды салдары, одан қауіпсіз шығу жолы бар.
Наркология 24 қалай көмектеседі
Наркология 24 клиникасында нарколог пен психиатр ұйықтататын және тыныштандыратын дәрілерге тәуелділіктің сипатын, тоқтату қауіптерін және қосалқы мазасыздықты, ұйқысыздықты немесе депрессияны бағалауға көмектеседі. Әл-ауқатты, соның ішінде онлайн кеңестерде тұрақты бақылай отырып, мөлшерді бірте-бірте азайтудың жеке жоспары құрылады. Асқынулар қаупі жоғары болғанда немесе алкогольмен қосарланғанда тоқтату бақылаумен стационарда жүргізіледі.
Сонымен қатар психотерапия жүргізіледі: мазасыздық пен ұйқысыздыққа арналған когнитивтік-мінез-құлықтық терапия, өзін-өзі реттеу дағдыларына үйрету, рецидивтің алдын алу. Бұл препаратты тоқтатып қана қоймай, нәтижені сақтауға да мүмкіндік береді. Туыстарға тоқтату кезеңінде адамды қалай қолдау керектігін және қандай белгілерге назар аудару керектігін түсіндіреміз. Көмек «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР Кодексіне сәйкес анонимді әрі құпия көрсетіледі.
Дәрігерге қашан жүгіну керек
- Ұйықтататын немесе тыныштандыратын дәрілерді қатарынан бірнеше аптадан ұзақ қабылдап жүрсіз
- Мөлшер бірте-бірте артып келеді немесе тағайындалғаннан көп қабылдайсыз
- Қабылдауды өткізіп алғанда мазасыздық, ұйқысыздық, қалтырау, жүректің қатты соғуы пайда болады
- Препараттарды алкогольмен, ауырсынуды басатын дәрілермен немесе басқа заттармен қосасыз
- Жақындарыңыз ұйқышылдықты, ұмытшақтықты, анық емес сөйлеуді немесе құлауды байқайды
- Өз бетіңізше тастауға тырыстыңыз, бірақ әл-ауқатыңызға байланысты қабылдауға қайта оралдыңыз
- Қабылдау немесе тоқтату аясында күйзеліс немесе өлім туралы ойлар күшейді
Шұғыл көмек қашан қажет
Егер адам таблеткаларды қабылдағаннан кейін, әсіресе алкогольмен бірге, қатты ұйқышыл болса, оянбаса, сирек немесе қырылдап дем алса, ерні көгерсе, 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалыңыз. Тоқтату аясында құрысу, сананың шатасуы немесе елестер болғанда да шұғыл көмек қажет. Өзіне-өзі қол жұмсау туралы ойлар болса — 112, жастар үшін — 150.
Наркология 24 қалай көмектеседі
Дәрігерді үйге тәулік бойы шақыру, стационар және детоксикация, кодтау, оңалту және нарколог пен психиатрдың онлайн кеңесі. Анонимді, есепке қойылмайды.
- Дәрілік тәуелділік12 000 ₸ бастап · Онлайн 24/7
- Ұйқысыздықты емдеу12 000 ₸ бастап · Онлайн 24/7
- Мазасыздық бұзылысы12 000 ₸ бастап · Онлайн 24/7
Сұрақтар мен жауаптар
Ұйықтататын дәріні рецепт бойынша қабылдасам да, тәуелді болуым мүмкін бе?
Иә. Бензодиазепиндерге және оларға туыс ұйықтататын дәрілерге физикалық тәуелділік, егер тағайындау бойынша қабылдау бірнеше аптадан ұзаққа созылса, дамуы мүмкін. Сондықтан дәрігерлер мұндай препараттарды қысқа курстармен тағайындауға тырысады. Бұл сіздің бірдеңені дұрыс істемегеніңізді білдірмейді, бірақ ұзақ қабылдағанда дәрігермен бірте-бірте тоқтату жоспарын талқылау маңызды.
Тыныштандыратын дәрілерді кенет тастасаңыз, не болады?
Ұзақ қабылдағаннан кейін кенет тоқтату қатты мазасыздықты, дүрбелеңді, ұйқысыздықты, қалтырауды, жүректің қатты соғуын, жарық пен дыбысқа жоғары сезімталдықты, ал жоғары мөлшерде — құрысу мен психоздық жағдайларды тудыруы мүмкін. Сондықтан седативті препараттарды өз бетіңізше емес, дәрігер құрған сызба бойынша бірте-бірте тоқтату керек.
Бензодиазепиндерден бас тарту қанша уақытқа созылады?
Мерзімдер жеке және препаратқа, мөлшерге және қабылдау ұзақтығына байланысты. Бірте-бірте азайту бірнеше аптадан бірнеше айға дейін созылуы мүмкін. Толық тоқтатқаннан кейін кейбір адамдарда біраз уақыт мазасыздықтың құбылуы мен ұйқының бұзылуы сақталады, олар бірте-бірте өтеді. Тоқтату қарқынын дәрігер таңдайды.
Ұйықтататын дәрі қабылдап жүргенде алкоголь ішуге бола ма?
Жоқ. Алкоголь мен седативті-ұйықтататын препараттар бір-бірінің әсерін күшейтеді және комаға дейін тыныс алу мен сананың ауыр тежелуін тудыруы мүмкін. Бұл қосынды әсіресе егде жастағылар, ұйқы апноэсы, өкпе мен бауыр аурулары бар адамдар үшін қауіпті. Емделу кезінде алкогольден бас тарту сізге қиын болса, мұны дәрігермен талқылаңыз.
Тоқтатқаннан кейін ұйықтататын дәрісіз қалай ұйықтауға болады?
Ең тиімді әдіс — ұйқысыздыққа арналған когнитивтік-мінез-құлықтық терапия: тұрақты ояну тәртібі, төсекте жатқан уақытты шектеу, ұйқы туралы мазасыз ойлармен жұмыс, ұйқы гигиенасының ережелері. Жақсару әдетте бірнеше апта ішінде бірте-бірте келеді. Егер ұйқысыздық депрессиямен немесе мазасыздық бұзылысымен байланысты болса, дәрігер тәуелділік тудырмайтын ем таңдайды.
Тыныштандыратын дәрілерге тәуелділік кезінде қай дәрігерге жүгіну керек?
Седативті препараттарды тоқтатумен нарколог пен психиатр айналысады. Психиатр сонымен қатар препараттар тағайындалған себеп — мазасыздықты, депрессияны және ұйқысыздықты емдейді. Психотерапевт когнитивтік-мінез-құлықтық терапия жүргізеді. Наркология 24 клиникасында бұл мамандар бірге жұмыс істейді, ал анонимді онлайн кеңестен бастауға болады.
Дәрілерге тәуелділікті емдеу туралы жұмыс беруші біле ме?
Өзіңіз хабарламасаңыз, жоқ. Ерікті жүгіну, соның ішінде анонимді жүгіну, құпия: «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР Кодексі бойынша диагноз бен емдеу туралы мәліметтер дәрігерлік құпия болып табылады және заңда тікелей көзделген жағдайларды қоспағанда, сіздің келісіміңізсіз жұмыс берушіге берілмейді.
Дереккөздер және әдістеме
- АХЖ-10, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы
- DSM-5, Американдық психиатриялық қауымдастық
- NICE guideline NG215: Medicines associated with dependence or withdrawal symptoms
- ҚР ДСМ диагностика мен емдеудің клиникалық хаттамалары
- «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР Кодексі
Мақаланы Наркология 24 медициналық редакциясы дайындап, дәрігер тексерді. Анықтамалық сипатта және маман кеңесін алмастырмайды. Редакциялық саясат
Материалды тексерген
Жұмабеков Ринат ҚанатұлыНарколог-психиатр дәрігер · өтілі 21 жылҮйде және стационарда ішімдіктен шығару, детоксикация, абстиненттік синдромды басу, опиоидтық тәуелділік, блокадалар.
