Қысқаша
Алкогольді жүйелі түрде ішу іс жүзінде барлық ағзаларды зақымдайды. Бауыр майлы дистрофиядан алкогольдік гепатит пен циррозға дейінгі жолдан өтеді; жүрек гипертониядан, аритмиядан және алкогольдік кардиомиопатиядан зардап шегеді; ми — нейрондардың өлуінен, В1 дәруменінің тапшылығынан, есте сақтау мен бақылаудың төмендеуінен. Көптеген ерте өзгерістер қайтымды: майлы бауыр мен қан қысымы ішімдіксіз өмірдің апталары мен айлары ішінде жиі қалыпқа келеді, кардиомиопатия мен когнитивтік функциялар айтарлықтай жақсаруы мүмкін. Цирроз бен мидың ауыр зақымданулары жойылмайды, бірақ алкогольден бас тарту олардың үдеуін тоқтатады.
Бір минутта басты мәселе
- Бауырдың майлы дистрофиясы тұрақты түрде көп ішетін адамдардың көпшілігінде дамиды және алкогольден бас тартқаннан кейін әдетте қайтымды.
- Бауыр циррозы қайтымсыз, бірақ ішімдіксіз өмір оның дамуын баяулатады, болжамды және өмір ұзақтығын айтарлықтай жақсартады.
- Алкоголь қан қысымын көтереді, аритмия тудырады және жүрек бұлшықетін әлсіретуі мүмкін — бұл алкогольдік кардиомиопатия.
- Ми ішінара қалпына келеді: есте сақтау, зейін және ойлау ішімдіксіз өмірдің айлары ішінде жақсарады.
- Ішу неғұрлым ерте тоқтатылып, тексеру неғұрлым ерте басталса, соғұрлым көп зақымданудың орнын толтыруға болады.
Алкоголь ағзаны қалай зақымдайды
Этил спиртінің өзі жасушалар үшін улы, бірақ негізгі зиянды оның ыдырау өнімі — ацетальдегид келтіреді. Ол ақуыздар мен ДНҚ-ны зақымдайды, қабынуды және тотығу стрессін іске қосады. Алкоголь негізінен бауырда өңделеді, сондықтан ол бірінші зардап шегеді, алайда спирт пен ацетальдегид қанмен бірге барлық ағзаларға жетеді: миға, жүрекке, ұйқы безіне, асқазанға, қан тамырларына, жүйкелерге және бұлшықеттерге. Алкоголь сонымен қатар дәрумендер мен қоректік заттардың сіңірілуін бұзады, бұл жүйке жүйесінің зақымдануын күшейтеді.
Салдардың ауырлығы ішу мөлшері мен ұзақтығына, генетикаға, жынысқа, тамақтануға, вирустық гепатиттер мен басқа аурулардың бар-жоғына байланысты. Әйелдерде бірдей мөлшерде ағзалардың зақымдануы әдетте тезірек болады. ДДҰ бағалауы бойынша алкоголь екі жүзден астам аурулармен және жағдайлармен, соның ішінде қатерлі ісіктің бірнеше түрімен байланысты. Сонымен қатар көптеген зақымданулар ұзақ уақыт симптомсыз дамиды, сондықтан шағымдардың болмауы ағзалардың сау екенін білдірмейді.
Алкоголь бауырға не істейді
Бауырдың алкогольдік ауруы кезең-кезеңімен дамиды. Алдымен бауыр жасушаларында май жиналады — бұл майлы дистрофия, немесе стеатоз. Көбіне ол симптомсыз өтеді және УДЗ кезінде немесе талдаулардағы өзгерістер бойынша анықталады. Ішу жалғаса берсе, алкогольдік гепатит — бауырдың қабынуы дамуы мүмкін: ол жасырын да, сарғаю, қызба және өмірге қауіп төндіретін ауыр түрде де болады. Ұзаққа созылған қабыну фиброзға — дәнекер тінінің өсуіне, кейін циррозға әкеледі.
Цирроз кезінде бауырдың қалыпты тіні тыртық тінмен алмасады, оның функциялары бұзылады: қанды токсиндерден тазарту, ақуыздар мен ұю факторларын синтездеу. Асцит (іштегі сұйықтық), қан кету қаупі бар өңештің кеңейген веналары, бауырлық энцефалопатия — токсиндерге байланысты сананың шатасуы пайда болады, сондай-ақ бауыр обырының қаупі артады. Алкогольдің В және С вирустық гепатиттерімен қосарлануы цирроздың дамуын күрт жылдамдатады.
Не қайтымды
Бауырдың майлы дистрофиясы адамдардың көпшілігінде толық ішімдіксіз өмірдің бірнеше аптасы немесе айы ішінде өтеді. Жеңіл алкогольдік гепатит те басылуы, ал ерте фиброз ішінара азаюы мүмкін. Қан талдауларындағы бауыр ферменттерінің көрсеткіштері көбіне спиртті ішімдіктен бас тартқаннан кейін бірнеше аптадан соң-ақ қалыпқа келеді.
Не қайтымсыз
Қалыптасып қойған цирроз жойылмайды. Алайда алкогольден толық бас тарту осы кезеңнің өзінде үдеуді тоқтатады, асқынулар мен өлім қаупін төмендетеді. Компенсацияланған циррозы бар пациенттердің бір бөлігінде ішімдіксіз өмір мен гепатологтың бақылауы жағдайында бауыр өз функцияларын ұзақ уақыт атқара береді.
| Ағза немесе жағдай | Не болады | Ішімдіксіз өмірде қалпына келу |
|---|---|---|
| Бауырдың майлы дистрофиясы | Бауыр жасушаларында майдың жиналуы | Әдетте апталар мен айлар ішінде қайтымды |
| Алкогольдік гепатит | Жасырыннан ауырға дейінгі бауыр қабынуы | Жеңіл түрлері басылуы мүмкін, ауыр түрлері өмірге қауіпті |
| Бауыр циррозы | Тіннің тыртық тінмен алмасуы | Қайтымсыз, бірақ ішімдіксіз өмір үдеуді тоқтатады |
| Артериялық гипертония | Мөлшерге тәуелді қан қысымының көтерілуі | Қысым көбіне бірнеше аптада төмендейді |
| Алкогольдік кардиомиопатия | Жүрек бұлшықетінің әлсіреуі және кеңеюі | Ерте анықталса, айтарлықтай жақсару мүмкін |
| Когнитивтік бұзылыстар | Есте сақтаудың, зейіннің, өзін-өзі бақылаудың төмендеуі | Бірінші жыл ішінде ішінара жақсарады |
| Корсаков синдромы | Есте сақтаудың тұрақты ауыр бұзылыстары | Қалпына келу шектеулі |
Алкоголь жүрек пен қан тамырларына қалай әсер етеді
Алкогольдің аз мөлшері жүрекке пайдалы деген кең тараған пікірді заманауи деректер растамайды: ДДҰ денсаулық үшін қауіпсіз ішу деңгейі жоқ екенін көрсетеді. Тұрақты ішу артериялық қысымды көтереді, ал әсері мөлшерге тәуелді. Гипертония, өз кезегінде, инсульт, инфаркт және созылмалы жүрек жеткіліксіздігі қаупін арттырады. Көп мөлшерде ішу ырғақ бұзылыстарын, ең алдымен «мерекелік жүрек синдромы» деп аталатын жүрекшелер фибрилляциясын қоздыруы мүмкін.
Ұзақ уақыт ішімдікке салыну жүрек бұлшықетін тікелей зақымдай алады. Алкогольдік кардиомиопатия дамиды: жүрек қуыстары кеңейеді, қабырғалары жұқарады, жиырылу қабілеті төмендейді. Адам жүктеме кезінде ентігуді, аяқтың ісінуін, тез шаршауды, жүрек жұмысындағы іркілістерді байқайды. Алкоголь сонымен қатар май алмасуын бұзады, триглицеридтер деңгейін арттырады және семіздікке ықпал етеді, бұл қан тамырларына қосымша жүктеме түсіреді.
Не қайтымды
Көп адамда қан қысымы ішімдіксіз өмірдің бірнеше аптасы ішінде-ақ төмендейді. Ауыр өзгерістерге дейін анықталған алкогольдік кардиомиопатия кезінде алкогольден бас тарту және кардиологта емделу жүрек жұмысының айтарлықтай жақсаруына, кейде қалыпқа жуық деңгейге дейін жетуіне әкелуі мүмкін. Аритмия эпизодтарының жиілігі де азаяды.
Өзгерістер қашан тұрақты болады
Егер кардиомиопатия кеш, айқын жүрек жеткіліксіздігі кезінде анықталса, қалпына келу толық болмауы мүмкін. Соған қарамастан ішімдіксіз өмір мен емдеу үдеуді баяулатады, симптомдарды азайтады және кенеттен болатын асқынулар қаупін төмендетеді. Шешуші рөлді уақыт атқарады: неғұрлым ерте бас тартылса, мүмкіндік соғұрлым көп.
Алкоголизм кезінде миға не болады
Ми алкогольге ерекше сезімтал. Ұзақ уақыт ішкенде сұр және ақ заттың көлемі кішірейеді, ең алдымен жоспарлауға, өзін-өзі бақылауға және шешім қабылдауға жауапты маңдай бөліктерінде, сондай-ақ үйлестіруге жауапты мишықта. Бұл есте сақтау мен зейіннің төмендеуі, зейінді ауыстырудағы қиындықтар, ұшқалақтық, жүрістің тұрақсыздығы түрінде білінеді. Жақындары көбіне адамның алаңғасар, ашушаң болып кеткенін, үйреншікті міндеттерді нашар орындайтынын байқайды.
Жеке қауіп — нашар тамақтану мен сіңірілудің бұзылуынан дамитын тиамин (В1 дәрумені) тапшылығы. Ол Вернике энцефалопатиясына — сананың шатасуы, көз қозғалысының бұзылуы және жүрістің теңселуі бар жедел жағдайға әкелуі мүмкін. Уақтылы емделмесе, ол есте сақтаудың тұрақты бұзылыстары бар Корсаков синдромына ауысады. Сонымен қатар ішетін адамдарда бас-ми жарақаттары, абстиненция кезіндегі құрысу ұстамалары және инсульттар жиірек болады.
Ми қалай қалпына келеді
Ішімдіксіз өмірдің алғашқы айларында ми тінінің көлемі ішінара қалпына келеді, зейін, есте сақтау, ойлау жылдамдығы және жоспарлау қабілеті жақсарады. Ең айқын өзгерістер бірінші жылы болады, бірақ үдеріс одан да ұзаққа созылуы мүмкін. Толыққанды тамақтану, ұйқы, дене белсенділігі және когнитивтік жүктеме көмектеседі.
Не сақталып қалуы мүмкін
Бастан өткерген Вернике энцефалопатиясының, Корсаков синдромының, ауыр жарақаттар мен инсульттардың салдары толық қалпына келмейді. Сондықтан ішетін адамда сананың шатасуы, теңселу және есте сақтаудың бұзылуы байқалса, дереу дәрігерге жүгіну маңызды: медициналық жағдайда тиаминді уақтылы енгізу қайтымсыз өзгерістердің алдын алуы мүмкін.
Алкогольден тағы қандай ағзалар зардап шегеді
Бауырдан, жүректен және мидан басқа алкоголь көптеген басқа жүйелерді де зақымдайды. Бұл салдардың бір бөлігі байқаусыз дамиды және тек тексеру кезінде анықталады, сондықтан ұзақ уақыт ішімдікке салынған адамдарға өздерін салыстырмалы түрде жақсы сезінсе де, кешенді диагностикадан өту маңызды. Төменде бауырдан, жүректен және мидан басқа зардап шегетін негізгі ағзалар мен жүйелер келтірілген.
- Ұйқы безі: жедел және созылмалы панкреатит, қайталама қант диабеті
- Асқазан мен өңеш: гастрит, ойық жаралар, қан кету қаупі бар өңеш веналарының кеңеюі
- Шеткері жүйкелер: аяқтың ұюы, күйдіріп ауыруы және әлсіздігі бар полинейропатия
- Бұлшықеттер: алкогольдік миопатия, әлсіздік және бұлшықет массасының азаюы
- Иммунитет: жиі инфекциялар, пневмония мен туберкулездің ауыр ағымы
- Гормондар: жыныстық функцияның төмендеуі, етеккір циклінің бұзылуы
- Қан: анемия, тромбоциттердің азаюы, ұюдың бұзылуы
- Онкологиялық қауіп: ауыз қуысының, жұтқыншақтың, өңештің, бауырдың, ішектің және сүт безінің обыры
Ұзақ уақыт ішкен болсаңыз, қандай тексерулерден өту керек
Тексеру көлемін дәрігер шағымдарға, ішу ұзақтығына және қарап-тексеру нәтижелеріне қарай анықтайды. Әдетте жалпы және биохимиялық қан талдауынан бастайды: бауыр ферменттері, билирубин, ақуыз, глюкоза, липидтер, ұю көрсеткіштері. Құрсақ қуысы ағзаларының УДЗ-сы және қажет болса фиброзды бағалау үшін бауыр эластографиясы, вирустық гепатиттерге талдаулар, жүрекке шағым болса ЭКГ мен эхокардиография, қан қысымын бақылау пайдалы.
Есте сақтау, зейін немесе үйлестіру бұзылғанда невропатологтың кеңесі, нейропсихологиялық тестілеу, кейде бас миының МРТ-сы тағайындалады. Тексеру алкогольден бас тартуды кейінге қалдыруға себеп емес екенін түсіну маңызды: көптеген көрсеткіштер тек ішімдіксіз өмірде жақсара бастайды, ал бірнеше айдан кейінгі қайта тексеру пациентке ағзаның қаншалықты қалпына келе алатынын көрнекі түрде көрсетеді.
Наркология 24 қалай көмектеседі
Көп жылғы ішуден кейін алкогольден бас тарту — ағзаға, әсіресе бауыр, жүрек және жүйке жүйесі зақымданған кезде, ауыр жүктеме. Наркология 24 клиникасында нарколог жағдайды, ауыр абстиненция қаупін және қосалқы ауруларды бағалайды, қан қысымын, ырғақты және қан көрсеткіштерін бақылай отырып, үйде немесе стационарда детоксикация жүргізеді. Дәрумендердің, оның ішінде тиаминнің орнын толтыру медициналық жағдайда жүргізіледі, бұл миды қорғау үшін маңызды.
Жағдай тұрақтағаннан кейін тәуелділікті емдеу жоспары құрылады: психотерапия, рецидивтің алдын алу, қажет болса құмарлықты дәрі-дәрмекпен азайту және психиатрдың кеңесі. Бауыр мен жүректі бақылау үшін қандай бейінді мамандарға жүгіну керектігін ұсынамыз. Емделу «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР Кодексіне сәйкес ерікті әрі құпия.
Дәрігерге қашан жүгіну керек
- Терінің немесе көз ағының сарғаюы, зәрдің қараюы, іштің үлкеюі
- Оң жақ қабырға астындағы ауырлық немесе ауырсыну, жүрек айну, тәбеттің болмауы
- Әдеттегі жүктеме кезінде ентігу, аяқтың ісінуі, жүрек жұмысындағы іркілістер
- Есте сақтаудың нашарлауы, алаңғасарлық, үйреншікті міндеттерді орындаудағы қиындықтар
- Аяқтың ұюы, күйдіріп ауыруы немесе әлсіздігі, жүргенде теңселу және сенімсіздік
- Іштің жоғарғы бөлігіндегі белдеуленіп немесе арқаға беріліп ауыратын қатты ауырсыну
- Көп жыл бойы тұрақты ішіп жүрсіз, бірақ ешқашан тексеруден өтпегенсіз
Шұғыл көмек қашан қажет
Қан аралас немесе «кофе тұнбасы» тәрізді құсқанда, нәжіс қара болғанда, іш кенет қатты ауырғанда, кеуде ауырғанда, қатты ентіккенде, қол немесе аяқ кенет әлсірегенде, сөйлеу бұзылғанда, сана шатасқанда, құрысу болғанда 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалыңыз. Бұл белгілер қан кетуді, инфарктты, инсультті немесе бауырдың ауыр жеткіліксіздігін білдіруі мүмкін.
Наркология 24 қалай көмектеседі
Дәрігерді үйге тәулік бойы шақыру, стационар және детоксикация, кодтау, оңалту және нарколог пен психиатрдың онлайн кеңесі. Анонимді, есепке қойылмайды.
- Алкоголизмді емдеу12 000 ₸ бастап · Онлайн 24/7
- Тәуелділік кезіндегі тексеру және талдаулар10 000 ₸ бастап · Онлайн 24/7
- Алкоголизм мен нашақорлық кезіндегі детоксикация10 000 ₸ бастап · Онлайн 24/7
Сұрақтар мен жауаптар
Алкогольден бас тартқаннан кейін бауыр қалпына келе ме?
Көп жағдайда иә. Бауырдың майлы дистрофиясы әдетте толық ішімдіксіз өмірдің бірнеше аптасы немесе айы ішінде өтеді, талдаулардағы бауыр ферменттері қалыпқа келеді. Жеңіл алкогольдік гепатит басылуы, ерте фиброз ішінара азаюы мүмкін. Цирроз жойылмайды, бірақ алкогольден бас тарту оның үдеуін тоқтатып, болжамды айтарлықтай жақсартады.
Алкогольдің бауырды бұзып жатқанының алғашқы белгілері қандай?
Ерте кезеңдерде симптомдар көбіне болмайды. Тез шаршау, тәбеттің төмендеуі, оң жақ қабырға астындағы ауырлық, жүрек айну болуы мүмкін. Өзгерістер әдетте қан талдаулары мен УДЗ арқылы анықталады. Терінің және көздің сарғаюы, іштің үлкеюі, қанағыштық, теріде тамырлы жұлдызшалар неғұрлым ауыр зақымдануды көрсетеді және дәрігерге дереу жүгінуді қажет етеді.
Алкогольдің аз мөлшері жүрекке пайдалы деген рас па?
Заманауи деректер мұны растамайды. ДДҰ алкогольді ішудің қауіпсіз деңгейі жоқ екенін көрсетеді. Қалыпты мөлшердің өзі қан қысымын және ырғақ бұзылыстарының қаупін арттырады, ал тұрақты ішімдікке салыну кардиомиопатияға әкелуі мүмкін. Жүректі қорғау үшін дене белсенділігі, қан қысымы мен холестеринді бақылау, темекіден бас тарту ұсынылады.
Алкогольден кейін ми қалпына келе ме?
Ішінара иә. Ішімдіксіз өмірдің алғашқы айларында ми тінінің көлемі ішінара қалпына келеді, есте сақтау, зейін және ойлау жылдамдығы жақсарады. Ілгерілеу бірінші жылы ең айқын болады. Ауыр жағдайлардың — Вернике энцефалопатиясының, Корсаков синдромының, жарақаттар мен инсульттардың салдары толық қалпына келмейді, сондықтан алкогольден бас тартуды кейінге қалдырмау маңызды.
Ағза қалпына келуі үшін қанша уақыт ішпеу керек?
Мерзімдер ағзаға және зақымдану дәрежесіне байланысты. Қан қысымы мен бауыр ферменттері көбіне бірнеше аптада, бауырдың майлы дистрофиясы — бірнеше айда, когнитивтік функциялар — бір жыл және одан да ұзақ уақыт ішінде жақсарады. Қайтымсыз болып қалған зақымданулар жойылмайды, бірақ ішімдіксіз өмір олардың үдеуін тоқтатады. Дәрігердің тұрақты бақылауы динамиканы қадағалауға көмектеседі.
Ұзақ уақыт ішкен болсам, қандай талдаулар тапсыру керек?
Әдетте жалпы және биохимиялық қан талдауынан бастайды: бауыр ферменттері, билирубин, ақуыз, глюкоза, липидтер, ұю көрсеткіштері, сондай-ақ вирустық гепатиттерге талдаулар. Оған құрсақ қуысы ағзаларының УДЗ-сы, ЭКГ, қан қысымын бақылау қосылады. Жүрекке, есте сақтауға немесе үйлестіруге шағым болса, дәрігер қосымша зерттеулер тағайындайды. Тексерудің нақты жоспарын дәрігер құрады.
Бауыр немесе жүрек аурулары бар болса, ішуді өз бетімше тастауға бола ма?
Бұл қауіпті. Ұзақ тәуелділік кезінде кенет бас тарту құрысу мен делирий бар ауыр абстиненттік синдромды тудыруы мүмкін, ал бауыр мен жүрек аурулары асқынулар қаупін арттырады. Ішуді наркологтың бақылауымен тоқтатқан қауіпсіздеу. Наркология 24 клиникасында дәрігер жағдайды бағалап, үйде немесе стационарда детоксикация жүргізеді және әрі қарай емдеу жоспарын құруға көмектеседі.
Дереккөздер және әдістеме
- АХЖ-10, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы
- Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы: Global status report on alcohol and health
- EASL Clinical Practice Guidelines: Management of alcohol-related liver disease
- NICE guideline CG100: Alcohol-use disorders: diagnosis and management of physical complications
- ҚР ДСМ диагностика мен емдеудің клиникалық хаттамалары
- «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР Кодексі
Мақаланы Наркология 24 медициналық редакциясы дайындап, дәрігер тексерді. Анықтамалық сипатта және маман кеңесін алмастырмайды. Редакциялық саясат
Материалды тексерген
Жұмабеков Ринат ҚанатұлыНарколог-психиатр дәрігер · өтілі 21 жылҮйде және стационарда ішімдіктен шығару, детоксикация, абстиненттік синдромды басу, опиоидтық тәуелділік, блокадалар.
