ТексергенСмирнова Ольга НиколаевнаНарколог-психиатр дәрігер, өтілі 27 жыл · жаңартылды 08.11.2026
Негізгі фактілер
- АХЖ-10 коды
- F10.4
- Кім жүргізеді
- Жедел жәрдем, содан кейін стационардағы нарколог және психиатр дәрігерлер
- Қайда
- Тек стационарда — делирийді үйде емдеуге болмайды
- Ұзақтығы
- Жедел кезең — әдетте бірнеше күннен бір аптаға дейін, содан кейін қалпына келу
- Анонимділік
- ҚР заңдары бойынша дәрігерлік құпия; жеке стационарда анонимді ем
- Шұғыл жағдай
- Елестеу, сананың шатасуы, құрысу пайда болысымен — 103 немесе 112
- Нәтиже
- Психоздан шығу, асқынулардың алдын алу, тәуелділікті емдеу жоспары
Не білу маңызды
Егер жақыныңызда ішімдіктен кейін «елестер» пайда болса, ол жоқ адамдармен сөйлессе, сізді танымаса, қайда екенін түсінбесе — бұл ақ қызба болуы мүмкін. Бұл шұғыл жағдай, емделмесе ауыр асқынулар мен өлім болуы ықтимал. Дәл қазір істеу керек басты нәрсе — 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалу. Төменде — дәрігерлер келгенше өзіңізді қалай ұстау керектігі, нені істеуге болмайтыны және болашақта делирийдің алдын қалай алу керектігі туралы.
Делирий көбіне ұзақ ішімдікті кенет тоқтатқаннан кейін 2–4-тәулікте, жиі кешке немесе түнде басталады. Астанада отбасылар кейде алғашқы белгілерді әдеттегі ұйқысыздық немесе «жүйке» деп қабылдап, таңға дейін күтеді. Қыс ерекше қауіпті: сана-сезімі шатасқан адам аязға, желге шығып кетіп, қайда екенін түсінбеуі мүмкін. Біздің мамандар туыстарға кеңес беріп, делирийді стационарда емдейді.
Отбасы байқай алатын ақ қызбаның белгілері
- адам жоқ нәрселерді көреді: жәндіктерді, жануарларды, адамдарды, терідегі «жіптерді»
- қайда екенін түсінбейді, күн мен түнді шатастырады, жақындарын танымайды
- қатты қалтырау, мол тер, жиілеген тамыр соғысы, жоғары дене қызуы
- кенет қорқыныш, мазасыздық, оны біреу қуып жүр немесе зиян келтіргісі келеді деген сезім
- бірнеше түн қатарынан ұйықтамайды, алас ұрады, біреумен сөйлеседі
- ішімдікті тоқтатқаннан кейін құрысу немесе қысқа уақытқа есінен тану
- қашып кетуге, терезеден шығуға немесе далаға киімсіз шығуға тырысады
Ішімдік екі-үш күннен ұзаққа созылса, қалтырау, құсу, қан қысымының секірістері немесе ұйқысыздық пайда болса — өз бетінше шығу емес, дәрігер қажет. Телефон арқылы кеңес тегін. Құрысу, сананың шатасуы немесе елестер болса, 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалыңыз.
Ақ қызба неге пайда болады және кім қауіп тобында
Алкогольдік делирий — абстиненттік синдромның ауыр түрі. Ол ұзақ әрі қарқынды ішкеннен кейін алкоголь кенет тоқтатылып, жүйке жүйесі қайта бейімделе алмаған кезде дамиды. Көпжылдық тәуелділікте, ұзақ ішімдікке салынуда, бұрын құрысу немесе делирий болса, бауыр ауруларында, жүдеуде, бас жарақаттары мен инфекцияларда қауіп жоғары. Делирий «бір рюмкадан» пайда болмайды: бұл ұзақ салмақтың нәтижесі.
Астанадағы көп отбасы адамның өзі «тастаймын» деп шешіп, кенет тоқтағанын, ал бір-екі күннен кейін оғаштықтар басталғанын бастан кешеді. Сондықтан ұзақ ішімдіктен дәрігердің бақылауымен шыққан қауіпсізірек. Егер жақыныңыз бұрын ақ қызбаны бастан өткерген болса, келесі ішімдікке салынуда қайталану қаупі жоғарырақ — белгілерді күтпей, бірден стационарды жоспарлау маңызды.
Отбасы не істеуі керек және делирийді емдеу қалай өтеді
Бірден 103 немесе 112 шақырып, адамда ішімдіктен кейін елестеу мен сананың шатасуы барын айтыңыз. Дәрігерлер келгенше байсалды, қысқа сөйлеңіз, «елестермен» таласпаңыз, өткір заттарды алып тастаңыз, терезелер мен балкон есігін жабыңыз, ішімдік пен ұйықтататын дәрі бермеңіз. Стационарда жағдай тұрақтанғаннан кейін тамшылатқыштар, тоқтату синдромын емдеу, жүрек пен тынысты бақылау жүргізіледі. Телефон арқылы туыстарға қалай әрекет ету керектігі туралы кеңес береміз.
Делирийді үйде, телефон арқылы немесе онлайн емдеуге болмайды: тәулік бойы бақылау және реанимациялық көмек көрсету мүмкіндігі керек. Адамды ішімдікпен «шығаруға» тырыспаңыз — бұл ем емес, мәселені тек кейінге қалдырады. Адам агрессивті болып, өзіне немесе сізге қауіп төндірсе, қауіпсіз жерге барып, 103 немесе 112 күтіңіз. Біз күшпен алып кетпейміз: қажет болса, мәселе ҚР заңында белгіленген тәртіппен шешіледі.
Біз қалай көмектесеміз
Шұғыл тұрақтандыру
Бірінші міндет — қауіпсіздікті қамтамасыз ету: тынысты, қан қысымын, тамыр соғысын, дене қызуын бақылау, қажет болса — құрысуды басу. Мұны жедел жәрдем, содан кейін стационар дәрігерлері жасайды. Туыстарға ішімдіктің қанша уақытқа созылғанын, адамның соңғы рет қашан ішкенін, қандай аурулары мен дәрілері барын және бұрын осындай жағдайлар болған-болмағанын хабарлау маңызды.
Стационарда емдеу
Сусыздану мен тұздарды түзетуге арналған тамшылатқыштар, жүйке жүйесін қорғауға арналған B тобындағы дәрумендер, қозуды азайтатын және құрысудың алдын алатын препараттар, соның ішінде дәрігердің тағайындауымен бензодиазепиндер қолданылады. Ем тұрақты бақылаумен жүргізіледі, өйткені жағдай бірнеше сағат ішінде өзгеруі мүмкін.
Келесі ішімдікке салынуда алдын алу
Отбасында делирий бұрын болған болса, келесі ішімдікке салынуда белгілердің пайда болуын күтпеңіз. Дәрігерге алдын ала қоңырау шалыңыз: қауіп жоғары болса, ішімдіктен шығаруды Наркология 24 стационарында бақылаумен жүргізген дұрыс. Туыстарға өткен жолы делирийдің қандай жағдайда пайда болғанын жазып қойған жөн — бұл дәрігерге көмектеседі.
Делирийден кейін отбасыны қолдау
Психоздан шыққаннан кейін адам жиі ұят пен қорқыныш сезінеді, ал туыстар — абдырау мен ашу. Психолог бастан кешкенді талқылап, ережелер мен тәуелділікті әрі қарай емдеу туралы келісуге көмектеседі. Туыстардың өздері де қолдау алғаны маңызды — жақынындағы делирий бүкіл отбасы үшін ауыр сынақ болады.
Мифтер мен фактілер
МифАқ қызба адам қатты мас болғанда басталады
ФактКерісінше: делирий әдетте ұзақ ішімдікті тоқтатқаннан кейін 2–4 күн өткенде, адам сергек болған кезде дамиды. Сондықтан ұзақ тәуелділігі бар адамдарда ішімдікті дәрігерсіз кенет тоқтату қауіпті.
МифҰйқысын қандырса, делирий өзі-ақ өтеді
ФактЕмделмесе, делирий жүрек пен ми тарапынан ауыр асқынуларға және өлімге әкелуі мүмкін. Адамның «ұйықтап тұруын» күтуге болмайды. Алғашқы белгілер пайда болысымен — бірден 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалыңыз.
МифАздап ішкізсе, «елестер» кетеді
ФактАлкоголь белгілерді уақытша әлсіретуі мүмкін, бірақ делирийді емдемейді және болжамды нашарлатады. Бұл қауіпті халықтық тәжірибе. Адамға ішімдіктің жаңа үлесі емес, стационардағы медициналық көмек керек.
Шақыру қалай өтеді
- Қоңырау шалыңыз немесе жазыңызДиспетчер тәулік бойы жауап береді, 3–5 минутта жағдайды, жасты, ішімдік немесе қолдану қанша уақытқа созылғанын, созылмалы ауруларды және мекенжайды нақтылайды. Тегіңізді айту міндетті емес.
- Дәрігер шығадыНарколог немесе психиатр жабдық пен препараттармен шығады. Жолдағы уақыт ауданға байланысты — әдетте бір сағат ішінде. Сипаттама бойынша стационар немесе 103 қажет болса, бірден айтамыз.
- Тексеру және көмекҚан қысымы, тамыр соғысы, сатурация, қажет болса қандағы қант, неврологиялық статус. Содан кейін — көрсетілім бойынша тамшылатқыш немесе өзге ем, 1–3 сағат.
- Келесі күндерге жоспарТуыстарға ұсынымдар, түнде және ертең не істеу керек, телефон арқылы жағдайды бақылау, қажет болса қайта келу.
- Әрі қарайғы емКодтау, психотерапия, оңалту немесе психиатрдың бақылауы — жедел жағдай басылып, адам дайын болғанда.
Бағалар
| Шұғыл шақыру және жағдайды бағалау | 20 000 ₸ |
| Стационарда детоксикация (тәулік) | 35 000 ₸ |
| Стационарға тасымалдау | 10 000 ₸ |
| Телефон арқылы кеңес | тегін |
Түпкілікті құны емдеу басталғанға дейін келісіледі. Бағалар теңгемен, жария оферта болып табылмайды.
Көмекті қайдан алуға болады
Астанада «Ақ қызба (алкогольдік делирий): көмек» — тәулік бойы, демалыссыз. Дәрігерді үйге шақыру: қаланың барлық аудандары мен жақын маңдағы елді мекендер. Бетпе-бет қабылдау үшін Наркология 24 екі мекенжай бойынша жұмыс істейді: Астана, Ауэзова көшесі, 6, кеңсе 37 және Астана, Иманова көшесі, 176. Астана және Ақмола облысы басқа елді мекенінде тұрсаңыз, қоңырау шалыңыз — көмекті тезірек алу жолын айтамыз.
Анонимді және құпия
Өтініш, диагноз және ем туралы мәліметтер ҚР «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодексі бойынша дәрігерлік құпия болып табылады. Біз оларды жұмыс берушіге, оқу орнына, полицияға немесе көршілерге бермейміз; ерекшеліктер — тек заңда тікелей көзделген жағдайлар. Шақыру үшін есіміңіз жеткілікті, ақылы анонимді ем диспансерлік есепке қоюды білдірмейді.
Сұрақтар мен жауаптар
Делирийді әдеттегі похмельеден қалай ажыратуға болады?
Похмелье кезінде адам қайда екенін анық түсінеді, жақындарын таниды, ал жағымсыз сезімдер әлсіздік пен жүрек айнумен шектеледі. Делирийде елестеу, бағдардың жоғалуы, қатты қорқыныш, сананың бұзылуы пайда болады. Күмәндансаңыз, 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалыңыз — сақтанған дұрыс.
Делирий кезінде адаммен қалай сөйлесу керек?
Қысқа, байсалды, баяу. Өзіңізді және орынды атаңыз: «Мен Әйгеріммін, сенің әйеліңмін, сен үйдесің». Елестермен таласпаңыз және оларға күлмеңіз. Кенет қимыл жасамаңыз. Ол агрессивті болса, арақашықтық сақтап, балаларды апарып, жедел жәрдемді күтіңіз.
Дәрігерлер келгенше нені істеуге болмайды?
Ішімдік, тағайындаусыз ұйықтататын және тыныштандыратын дәрілер беруге, адамды байлауға, бөлмеде жалғыз қамап қоюға, терезелер мен балконды ашық қалдыруға болмайды. Оның далаға шығуына жол бермеңіз, әсіресе аяз бен жел қауіпті болатын Астанадағы қыста. 103 немесе 112 күтіңіз.
Ақ қызбаны үйде емдеуге бола ма?
Жоқ. Делирий тәулік бойы бақылау мен шұғыл көмек көрсету мүмкіндігі бар стационарды қажет етеді. Үйде жүрек пен тынысты бақылауды қамтамасыз етіп, емді тез өзгерту мүмкін емес. Адамға жеңілдегендей көрінсе де, жағдайы кенет нашарлауы мүмкін.
Делирий қайталана ма?
Ішімдікке салыну жалғаса берсе, делирийдің қайталану қаупі жоғары, ал әр жағдай ми мен жүрек үшін ауырырақ. Сондықтан шыққаннан кейін тәуелділіктің өзін емдеу маңызды: психотерапия, дәрігердің қолдауы, тексеруден кейін кодтау, оңалту. Отбасы нарколог кеңесінен бастай алады.
Туыстар бастан кешкенді қалай еңсере алады?
Жақыныңызды делирийде көру қорқынышты, содан кейін жиі мазасыздық, ұйқысыздық, ашу қалады. Бұл қалыпты реакция. Наркология 24 психологының отбасыға арналған кеңесі, соның ішінде онлайн, болған жағдайды еңсеріп, әрі қарайғы қадамдар туралы бір-бірін кінәламай келісуге көмектеседі.
Астанада дәрігер қайда барады және қай жерде қабылдайды?
Үйге шақыру — қаланың барлық аудандары мен жақын маңдағы елді мекендер, тәулік бойы. Қабылдау — екі бөлімшеде: Астана, Ауэзова көшесі, 6, кеңсе 37 және Астана, Иманова көшесі, 176. Телефон: +7 (700) 309-30-17.
Дереккөздер және әдістеме
Материалды Наркология 24 медициналық редакциясы мына негізде дайындады:
- Аурулардың халықаралық жіктемесі АХЖ-10 және АХЖ-11, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы
- Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің диагностика және емдеу клиникалық хаттамалары
- Қазақстан Республикасының «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодексі
- Алкоголь мен есірткіге тәуелділікті және психикалық бұзылыстарды емдеу жөніндегі NICE (Ұлыбритания) нұсқаулықтары
- ДДҰ-ның психобелсенді заттарды қолдануға байланысты бұзылыстарды емдеу жөніндегі ұсынымдары
Ақпарат анықтамалық сипатта және маман кеңесін алмастырмайды. Редакциялық саясат
