ТексергенМағжанов Арман МэлсұлыПсихиатр дәрігер, өтілі 24 жыл · жаңартылды 08.11.2026
Негізгі фактілер
- АХЖ-10 коды
- F23
- Кім жүргізеді
- Көшпелі бригаданың дәрігер-психиатры, қажет болса наркологпен бірге
- Қайда
- Алматы мен қала маңына үйге шығу, содан кейін стационар немесе үйде бақылау
- Ұзақтығы
- Үйге шығу 1–2 сағат, жедел кезең бірнеше күннен бірнеше аптаға дейін
- Анонимділік
- Диспансерлік есепке қоймай ақылы көмек
- Қашан шұғыл
- Қару, қоқан-лоқы, суицид әрекеті, жоғары температура, құрысу — 103 және 112
- Нәтиже
- Психозды қауіпсіз басу және оның себебін анықтау
Не білу маңызды
Психоз — біздің шақыруларымыздың ішіндегі ең шиеленістісі. Жаңа жыл түні, әпкесі қоңырау шалады: інісі бір апталық мерекеден және дерлік ұйқысыз өткен күндерден кейін жуынатын бөлмеге бекініп алған, оның артынан келді дейді, желдеткіштен дауыстар естиді. Диспетчер баяу әрі анық сөйлейді: оның пышағы немесе басқа қаруы бар ма, өзіне немесе сізге қорқытып тұр ма, ішті ме, бірдеңе қабылдады ма. Тікелей қауіп болса — бірден 103 және полиция. Болмаса, бригада шығады, ал диспетчер желіде қалып, келгенге дейін өзіңізді қалай ұстау керектігін айтып отырады.
Пәтерде мен алдымен қауіпсіздікті бағалаймын: пациент қайда, шығатын жол қайда, қасында кім бар. Сабырлы, қысқа сөйлеймін, сандырақпен дауласпаймын және күлмеймін. Психоз жағдайындағы адам қорқып тұр, ол үшін қауіп шынайы. Оны сендіруге тырыспай, оның өзін қауіпсіз сезінуіне көмектесу үшін келгенімді көрсету маңызды. Қатар туыстарынан бәрі қашан басталғанын, ішімдік, есірткі, температура, бас жарақаты болды ма — соны анықтаймын: бұл қандай психоз екені және әрі қарай қайда бару керегі осыған байланысты.
Жедел психоздың белгілері
- басқалар естімейтін дауыстар немесе шын мәнінде жоқ елестер
- дау айтуға болмайтын аңду, қудалау, улау туралы сенімділік
- сөйлеу байланыссыз болады, адам бір ойдан екіншісіне секіреді
- күрт қозу, пәтерді кезіп жүгіру немесе, керісінше, бір қалыпта қатып қалу
- адам жақындарын танымайды, қайда тұрғанын және қазір қандай уақыт екенін түсінбейді
- бірнеше тәулік ұйықтамау, қорқыныштан тамақ пен судан бас тарту
- ұзақ ішуден немесе зат қолданғаннан кейін — қорқыныштар, «жәндіктер», көлеңкелер, діріл және тершеңдік
Кемінде екі-үш белгі сәйкес келсе — дәрігерге жүгінген жөн. Телефон арқылы кеңес тегін және анонимді. Өмірге қауіп төнсе, 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалыңыз.
Психоз неліктен пайда болады
Психоз — диагноз емес, себептері көп болуы мүмкін жағдай. Көбіне бұл шизофренияның өршуі, психотикалық белгілері бар БАБ-тың маниакальды немесе депрессиялық кезеңі, қатты стресстен кейінгі жедел өтпелі психотикалық бұзылыс. Психоз босанғаннан кейін дамуы мүмкін. Көбіне бірнеше күн бойғы ұйқының жетіспеуі және препараттарды өз бетімен тоқтату, мысалы, мерекелерде немесе ауруханадан шыққаннан кейін, түрткі болады.
Жеке үлкен топ — психобелсенді заттарға байланысты психоздар. Ұзақ ішуден және ішімдікті кенеттен тоқтатудан кейін 2–4 күні алкогольдік делирий, «ақ қызба» дамуы мүмкін. Стимуляторлар, синтетикалық есірткілер, каннабиноидтар тіпті психикалық аурулары жоқ адамдарда да жедел психоздар тудырады. Соңында, себеп инфекциялар, бас жарақаттары, ісіктер, зат алмасудың бұзылуы болуы мүмкін, сондықтан дәрігер жалпы жағдайды міндетті түрде бағалайды.
Психоз кезінде көмек қалай көрсетіледі: қоңыраудан таңға дейін
Диспетчер шақыруды қабылдап, ең алдымен қауіпсіздікті нақтылайды. Қауіп болмаса, бригада кез келген ауданға — Наурызбай, Медеу ауданына — немесе Талғар мен Қонаевқа шығады; жол уақытын диспетчер бірден айтады. Келгенге дейін өткір заттарды, дәрі-дәрмектерді, көлік кілттерін алып қойыңыз, адамды жалғыз қалдырмаңыз, бірақ оны тығырыққа тіремеңіз. Орнында дәрігер сөйлесіп, тексеру жүргізеді, келісім болса қозуды басатын препараттарды енгізеді. Содан кейін отбасымен бірге шешеміз: ауруханаға жатқызу ма, әлде күнделікті байланыспен үйде емдеу ме.
Тексерусіз алғашқы психотикалық эпизодта, ақ қызбада, жоғары температурада, құрысуда, бас жарақатында, улануға күдік болғанда, сондай-ақ адам өзіне немесе айналасындағыларға қауіпті болса, үйде емдеуге болмайды. 103 немесе 112-ге, зорлық-зомбылық қаупі болса — полицияға хабарласыңыз. Ерікті емес ауруханаға жатқызу тек ҚР заңында белгіленген негіздер бойынша және тәртіппен жүргізіледі.
Біз қалай көмектесеміз
Қауіпсіздікті және себебін бағалау
Дәрігер ең алдымен қауіптерді бағалайды: пациент, отбасы, бригада үшін. Содан кейін ықтимал себебін анықтайды: белгілі аурудың өршуі, психобелсенді заттар, ішімдікті тоқтату, соматикалық ауру. Қан қысымы, тамыр соғысы, температура, қажет болса қандағы қант деңгейі өлшенеді. Орнында қандай көмек көрсету керегі және адамды әрі қарай қайда жіберу керегі осыған байланысты.
Қозуды басу
Пациенттің келісімімен дәрігер қозу мен мазасыздықты басатын, ұйықтауға көмектесетін препараттарды енгізеді. Көбіне бұл дәрігердің тағайындауымен антипсихотиктер немесе бензодиазепиндер, таңдау психоздың себебіне байланысты. Мақсаты — адам тынышталып, ұйықтап алып, әңгімеге қолжетімді болуы. Алкогольдік делирий кезінде қарқынды терапия қажет, сондықтан мұндай пациенттер стационарға жіберіледі.
Ауруханаға жатқызу
Егер психоз алғашқы, ауыр болса немесе соматикалық қауіптер болса, дәрігер пациент пен отбасына аурухананың не үшін қажет екенін түсіндіріп, Наркология 24 стационарына немесе бейінді мекемеге тасымалдауды ұйымдастырады. Ерікті келісім болса, бұл бірден, түнде де жүзеге асады. Стационарда тексеру жүргізіліп, ем таңдалады және тәулік бойы бақылау жасалады.
Әрі қарайғы ем
Психоздан шыққаннан кейін эпизод қайталанбауы үшін нақты диагнозды анықтап, емді жалғастыру маңызды. Бұл шизофрения немесе БАБ кезіндегі демеуші терапия, психобелсенді заттарға байланысты психоз кезінде тәуелділікті емдеу болуы мүмкін. Отбасы нашарлаудың ерте белгілері туралы кеңес және кез келген уақытта байланысу үшін кезекші психиатрдың телефонын алады.
Мифтер мен фактілер
МифПсихоз — мәңгілікке
ФактЖедел психоз уақытылы емделгенде көбіне бірнеше күнде немесе аптада өтеді. Кейбір эпизодтар, әсіресе себебі стресс немесе психобелсенді зат болса, енді қайталанбайды. Болжам себебіне және көмектің қаншалықты тез басталғанына байланысты.
МифПсихоз жағдайындағы адамды сендіру керек
ФактСандырақпен дауласу нәтиже бермейді, қорқыныш пен агрессияны күшейтеді. Сабырмен сөйлеп, адамның қорқып тұрғанын мойындап, көмек ұсынған дұрыс. Психоз басылғанда сендірудің қажеті болмайды.
МифКлиника келіп, күшпен алып кетеді
ФактЖеке бригада күшпен алып кетпейді. Дәрігер емге келісім алуға тырысады. Егер адам қауіпті болса, 103 пен полицияны шақырады, ал ерікті емес ауруханаға жатқызу тек ҚР заңында белгіленген тәртіппен сот шешімі бойынша ғана мүмкін.
Шақыру қалай өтеді
- Қоңырау шалыңыз немесе жазыңызДиспетчер тәулік бойы жауап береді, 3–5 минутта жағдайды, жасты, ішімдік немесе қолдану қанша уақытқа созылғанын, созылмалы ауруларды және мекенжайды нақтылайды. Тегіңізді айту міндетті емес.
- Дәрігер шығадыНарколог немесе психиатр жабдық пен препараттармен шығады. Жолдағы уақыт ауданға байланысты — әдетте бір сағат ішінде. Сипаттама бойынша стационар немесе 103 қажет болса, бірден айтамыз.
- Тексеру және көмекҚан қысымы, тамыр соғысы, сатурация, қажет болса қандағы қант, неврологиялық статус. Содан кейін — көрсетілім бойынша тамшылатқыш немесе өзге ем, 1–3 сағат.
- Келесі күндерге жоспарТуыстарға ұсынымдар, түнде және ертең не істеу керек, телефон арқылы жағдайды бақылау, қажет болса қайта келу.
- Әрі қарайғы емКодтау, психотерапия, оңалту немесе психиатрдың бақылауы — жедел жағдай басылып, адам дайын болғанда.
Бағалар
| Психиатрдың кеңесі | 15 000 ₸ |
| Психиатрды үйге шақыру | 40 000 ₸ |
| Туыстарға арналған кеңес | 15 000 ₸ |
| Телефон арқылы кеңес | тегін |
Түпкілікті құны емдеу басталғанға дейін келісіледі. Бағалар теңгемен, жария оферта болып табылмайды.
Көмекті қайдан алуға болады
Алматыда Наркология 24: кезекші бригада күндіз де, түнде де шығады, әдетте бір сағат ішінде (қаланың барлық аудандары мен жақын маңдағы елді мекендер). Қабылдау мен процедураларға арналған екі бөлімше — Алматы, Жандосова көшесі, 84 және Алматы, Сейфуллина даңғылы, 21, кеңсе 11. Көрсетілім бойынша ауруханаға жатқызу мен тасымалдауды ұйымдастырамыз.
Анонимді және құпия
Алматыда дәрігер қарапайым киіммен, айыру белгілері жоқ көлікпен келе алады. Ем туралы құжаттар тек пациентке беріледі. Анықтама немесе еңбекке жарамсыздық парағы қажет болса, бұл бөлек және тек сіздің қалауыңыз бойынша талқыланады.
Сұрақтар мен жауаптар
Дәрігер келгенге дейін не істеу керек?
Сабыр сақтаңыз, қысқа әрі жұмсақ сөйлеңіз. Сандырақпен дауласпаңыз және күлмеңіз. Пышақтарды, дәрі-дәрмектерді, көлік кілттерін алып қойыңыз. Адамды жалғыз қалдырмаңыз, бірақ тығырыққа тіремеңіз — оның да, сіздің де шығатын жолыңыз болсын. Зорлық-зомбылық қаупі болса, пәтерден шығып, 103-ке және полицияға хабарласыңыз.
Бригада қаншалықты тез келеді?
Уақыт ауданға және тәулік уақытына байланысты. Түнде Алматының көптеген аудандарына бригада 40–60 минутта жетеді, күндіз кептелісте немесе қала маңына көбірек уақыт қажет болуы мүмкін. Күту қауіпті болса, уақыт жоғалтпаңыз — 103 немесе 112-ге хабарласыңыз.
Психоздың ақ қызбадан айырмашылығы неде?
Ақ қызба — ұзақ ішуден кейін ішімдікті кенеттен тоқтатудан туындаған психоз: қорқыныштар, жәндіктердің елестеуі, діріл, тершеңдік, ұйқысыздық, шатасу. Бұл стационарды талап ететін өмірге қауіпті жағдай. 103 немесе 112-ге хабарласыңыз және үйде емдеуге тырыспаңыз.
Психозды үйде емдеуге бола ма?
Кейде иә — егер бұл белгілі аурудың өршуі болса, адам емделуге келіссе, қауіп пен соматикалық қатерлер болмаса, ал отбасы бақылауды қамтамасыз ете алса. Алғашқы эпизодта, ақ қызбада, жоғары температурада, құрысуда, агрессияда стационар қажет, шешімді дәрігер тексеруден кейін қабылдайды.
Жұмысқа және құжаттарға салдары бола ма?
Наркология 24 клиникасында көмек диспансерлік есепке қоймай, ақылы анонимді негізде көрсетіледі. Мәліметтер ҚР «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодексі бойынша дәрігерлік құпия болып табылады. Сонымен бірге дәрігер уақытша көлік жүргізуге немесе қауіпті механизмдермен жұмыс істеуге бола ма — соны ашық талқылайды.
Психоз қайталануы мүмкін бе?
Мүмкін, әсіресе шизофрения, БАБ кезінде, психобелсенді заттарды қолдануды жалғастырғанда немесе дәрілерді өз бетімен тоқтатқанда. Қаупін азайту үшін себебін анықтау, емді жалғастыру, ұйқыны реттеу, ішімдік пен есірткіден бас тарту маңызды. Нашарлаудың алғашқы белгілерінде кезекші психиатр 24/7 байланыста.
Алматыда дәрігер қайда барады және қай жерде қабылдайды?
Үйге шақыру — қаланың барлық аудандары мен жақын маңдағы елді мекендер, тәулік бойы. Қабылдау — екі бөлімшеде: Алматы, Жандосова көшесі, 84 және Алматы, Сейфуллина даңғылы, 21, кеңсе 11. Телефон: +7 (700) 309-29-88.
Дереккөздер және әдістеме
Материалды Наркология 24 медициналық редакциясы мына негізде дайындады:
- Аурулардың халықаралық жіктемесі АХЖ-10 және АХЖ-11, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы
- Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің диагностика және емдеу клиникалық хаттамалары
- Қазақстан Республикасының «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодексі
- Алкоголь мен есірткіге тәуелділікті және психикалық бұзылыстарды емдеу жөніндегі NICE (Ұлыбритания) нұсқаулықтары
- ДДҰ-ның психобелсенді заттарды қолдануға байланысты бұзылыстарды емдеу жөніндегі ұсынымдары
Ақпарат анықтамалық сипатта және маман кеңесін алмастырмайды. Редакциялық саясат
